Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, Perşembe günü İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog ile bir araya gelerek İsrail'e Batı Şeria'daki yerleşim genişlemesini durdurması ve geri alması çağrısında bulundu. Görüşmede ayrıca Gazze Şeridi'ndeki insani krizin derhal hafifletilmesi gerektiği vurgulandı. Wang Yi, "Öncelikli zorunluluk, Gazze'ye giden erişim yollarının tamamen açılmasıdır. İki milyon sivil..." ifadelerini kullandı.
Görüşmenin arka planı ve Çin'in artan diplomatik rolü
Wang Yi'nin İsrail ziyareti, Çin'in Orta Doğu'daki diplomatik angajmanını artırdığı bir döneme denk geliyor. Geçtiğimiz yıl Çin'in arabuluculuğuyla Suudi Arabistan ile İran arasında varılan normalleşme anlaşması, Pekin'in bölgede etkisini genişletme isteğini göstermişti. Wang Yi'nin bu ziyareti, Çin'in Filistin-İsrail çatışmasında daha aktif bir rol üstlenme çabasının parçası olarak yorumlanıyor. Çin, uzun süredir Filistin devletinin bağımsızlığını destekliyor ve iki devletli çözümü savunuyor. Ancak Batılı ülkeler, Çin'in Hamas'a yeterince baskı yapmadığı eleştirisini getiriyor.
İsrail Cumhurbaşkanı Herzog ile yapılan görüşmede Wang Yi, Gazze'deki insani durumun ciddiyetine dikkat çekerek, yardımların bölgeye ulaştırılması için tüm sınır kapılarının açılması gerektiğini belirtti. Çinli bakan, ayrıca Filistinlilerin yerinden edilmesine karşı olduklarını ve Gazze'nin geleceğinin Filistinliler tarafından belirlenmesi gerektiğini ifade etti. Bu açıklamalar, Çin'in Filistin meselesinde Filistin yönetimini destekleyen tutumunu yansıtıyor.
Batı Şeria'daki yerleşimler ve uluslararası hukuk
İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri, uluslararası hukuka göre yasadışı kabul ediliyor ve barış sürecinin önündeki en büyük engellerden biri olarak gösteriliyor. Son dönemde İsrail hükümeti, yerleşim birimlerinin genişletilmesine yönelik yeni planlar açıklamış, bu da uluslararası toplumun tepkisini çekmişti. Wang Yi'nin çağrısı, bu tepkilerin bir parçası olarak değerlendirilebilir. Çin, BM Güvenlik Konseyi'nde Filistin'e yönelik kararlarda genellikle Filistin yanlısı bir tutum sergiliyor ve ABD'nin veto yetkisini kullanarak kararları engellemesini eleştiriyor.
Uzmanlar, Çin'in İsrail-Filistin çatışmasındaki rolünün sembolik olduğunu, ancak ABD'nin bölgedeki geleneksel arabuluculuk rolünün zayıfladığı bir dönemde Pekin'in boşluğu doldurmaya çalıştığını belirtiyor. Ancak Çin'in Hamas ile doğrudan temasları bulunmuyor ve İsrail üzerindeki etkisi sınırlı. Yine de Wang Yi'nin ziyareti, Çin'in küresel bir aktör olarak Orta Doğu'da daha görünür olma isteğinin bir göstergesi.
Gazze'deki insani kriz ve uluslararası tepkiler
Gazze'de aylardır süren çatışmalar nedeniyle insani durum giderek kötüleşiyor. BM ve yardım kuruluşları, bölgeye yeterli gıda, su ve tıbbi malzeme ulaştırılamadığını, sağlık sisteminin çöktüğünü ve nüfusun büyük bölümünün yerinden edildiğini bildiriyor. Wang Yi'nin "iki milyon sivil" vurgusu, Gazze nüfusunun neredeyse tamamına işaret ediyor. Çin, son aylarda Gazze'ye insani yardım gönderdi ve BM platformlarında ateşkes çağrılarını destekledi. Ancak Çin'in doğrudan arabuluculuk girişimleri şu ana kadar somut sonuç vermedi.
İsrail hükümeti ise Gazze'deki operasyonlarını, Hamas'ın askeri kapasitesini yok etme hedefi doğrultusunda sürdürüyor. İsrail, yardımların girişine yönelik kısıtlamaları güvenlik gerekçeleriyle savunuyor. Uluslararası toplum, özellikle Mısır ve Katar'ın arabuluculuk çabaları, kalıcı bir ateşkes sağlanması için yoğunlaşmış durumda. Çin'in bu süreçte ne kadar etkili olabileceği ise tartışmalı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin meselesinde uzun süredir aktif bir diplomasi yürütüyor ve İsrail'in Gazze'deki operasyonlarına sert eleştiriler yöneltiyor. Çin'in Batı Şeria yerleşimleri ve Gazze'deki insani kriz konusundaki çıkışı, Türkiye'nin pozisyonuyla örtüşüyor. Ancak Çin'in artan diplomatik rolü, Türkiye'nin bölgedeki etkisini nasıl etkileyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Türkiye, Çin ile Orta Doğu'da işbirliği yapabileceği alanlar ararken, aynı zamanda Batı ile ilişkilerini dengelemeye çalışıyor. Çin'in Filistin davasına verdiği destek, Türkiye'nin uluslararası platformlarda yalnız olmadığını göstermesi açısından önemli. Ancak iki ülkenin Orta Doğu'daki nüfuz rekabeti de dikkatle izlenmeli.
