ABD’nin finansal yaptırım gücü, Çin’in uluslararası ticaretteki dolar bağımlılığı nedeniyle Pekin yönetimi için kritik bir kırılganlık oluşturuyor. Washington, Çin bankalarını İran’la ticaret yaptıkları gerekçesiyle küresel finans sisteminden dışlama tehdidiyle karşı karşıya bırakırken, Çin yönetimi bu baskıya karşı kendi ödeme sistemini (CIPS) ve yerel para birimi takas anlaşmalarını güçlendirerek alternatif bir finansal mimari inşa ediyor.
Doların gölgesinde stratejik denge
Çin, dünyanın en büyük ikinci ekonomisi olarak dış ticaretinin büyük bölümünü ABD doları üzerinden gerçekleştiriyor. Bu durum, Çin bankalarını ABD’nin finansal yaptırımlarına karşı savunmasız kılıyor. ABD, İran’a uygulanan yaptırımları deldiği gerekçesiyle Çinli kurumları SWIFT sisteminden çıkarmakla ya da dolar erişimini kesmekle tehdit edebiliyor. Özellikle son dönemde İran petrolüne yönelik artan baskılar, Çin’in bu enerji kaynağına olan bağımlılığıyla birleşince, Pekin yönetimi için ciddi bir dış politika ve ekonomik güvenlik sorunu ortaya çıkarıyor.
Uzmanlara göre, ABD’nin bu nüfuzu, Çin’in küresel finans sistemine entegrasyonunun bir bedeli olarak görülüyor. Ancak Çin, bu kırılganlığı azaltmak için uzun vadeli bir strateji izliyor. Şanghay merkezli CIPS (Cross-Border Interbank Payments System), Çin yuanı üzerinden uluslararası ödemeleri mümkün kılan bir sistem olarak SWIFT’e alternatif olarak geliştirilmiş durumda. Her ne kadar CIPS henüz SWIFT’in hacmine ulaşmamış olsa da, özellikle Rusya ve İran gibi yaptırıma tabi ülkelerle yapılan ticarette artan bir rol oynuyor.
Küresel finansal sistemde bölgesel kutuplaşma
Çin’in bu hamlesi, yalnızca ABD’nin yaptırım baskılarına karşı bir savunma mekanizması olarak değil, aynı zamanda küresel finansal düzenin yeniden şekillenmesine yönelik daha geniş bir stratejinin parçası olarak değerlendiriliyor. Moskova’nın Ukrayna savaşı sonrası Batı yaptırımlarına maruz kalması, Pekin’i dolar sistemine olan bağımlılığı azaltma konusunda motive etti. Rusya Merkez Bankası’nın dolar rezervlerinin dondurulması, Çinli yetkililerde benzer bir senaryonun kendi başlarına gelebileceği endişesini güçlendirdi.
Bu bağlamda Çin, yalnızca kendi ödeme sistemini geliştirmekle kalmıyor, aynı zamanda BRICS ülkeleri ve Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB) gibi platformlar üzerinden alternatif finansal kurumlar oluşturmaya çalışıyor. Yerel para birimleriyle ticaret anlaşmaları, Çin’in bu çabalarının somut bir yansıması olarak öne çıkıyor. Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkeleriyle yapılan görüşmelerde petrol ticaretinde yuan kullanımı masaya yatırılıyor. Bu girişimler, doların uluslararası rezerv para birimi statüsünü dolaylı olarak sorguluyor ve küresel finansal sistemin çok kutuplu bir yapıya evrilme potansiyelini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki bu finansal gerilim, Türkiye gibi dolar bağımlılığı yüksek olan ülkeler için hem risk hem de fırsat barındırıyor. Türkiye’nin ticaret hacminin büyük bölümü dolar üzerinden yapıldığından, ABD’nin Çin’e yönelik yaptırım baskıları küresel tedarik zincirlerini dolaylı olarak etkileyebilir. Öte yandan Çin’in CIPS ve yerel para birimi takas anlaşmalarına yönelik çabaları, Türkiye’ye ABD Doları’na alternatif ödeme mekanizmaları geliştirme konusunda ilham verebilir. Türkiye’nin Rusya ve İran ile benzer yaptırım baskıları yaşadığı düşünüldüğünde, Çin’in inşa ettiği alternatif finansal yapılar, Ankara için stratejik bir opsiyon haline gelebilir. Ancak bu durum, Türkiye’nin Batı ile olan finansal entegrasyonunu zayıflatma riskini de beraberinde getiriyor; dolayısıyla dengeli bir yaklaşım kritik önem taşıyor.
