Pekin yönetimi, Brahmaputra Nehri üzerinde inşa etmeyi planladığı ve 'yüzyılın projesi' olarak adlandırdığı mega baraj için çalışmalarını sürdürüyor. Çin'in 15. Beş Yıllık Kalkınma Planı'na dahil edilen proje, yenilenebilir enerji hedefleri doğrultusunda hayata geçirilecek. Hindistan ise barajın nehir akışını olumsuz etkileyeceği ve özellikle son dönemde Nepal-Çin sınırında yaşanan yıkıcı sel felaketinin ardından daha da endişeli.
Projenin Arka Planı ve Teknik Detaylar
Brahmaputra Nehri, Tibet Platosu'ndan doğar ve Hindistan'ın kuzeydoğusundan geçerek Bangladeş'te Bengal Körfezi'ne dökülür. Çin'in barajı, nehrin büyük bir kısmını oluşturan Yarlung Tsangpo (Brahmaputra'nın Tibet'teki adı) üzerinde inşa edilecek. Projenin, dünyanın en büyük hidroelektrik santrallerinden biri olması bekleniyor. Çin, bu projeyle enerji üretimini artırmayı ve karbon emisyonlarını azaltmayı hedefliyor.
Ancak nehir, Hindistan ve Bangladeş için hayati önem taşıyor. Milyonlarca insanın su ihtiyacını karşılayan nehir, tarım ve balıkçılık için de kritik. Hindistan, barajın su akışını düzensizleştireceğinden ve kuraklık dönemlerinde su sıkıntısı yaratacağından endişe ediyor. Ayrıca, barajın ani su bırakma ihtimali, aşağı havzada sel riskini artırabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in baraj projesi, sadece Hindistan ile değil, bölgesel istikrar açısından da önemli. Hindistan ve Çin arasında zaten var olan sınır anlaşmazlıkları ve jeopolitik gerilimler, su kaynakları üzerinden yeni bir rekabet alanı yaratabilir. Son yıllarda iki ülke arasında yaşanan çatışmalar, su diplomasisini daha da kritik hale getirdi.
Öte yandan, Nepal-Çin sınırında yakın zamanda yaşanan sel felaketi, barajın potansiyel risklerini gözler önüne serdi. Selin, nehirdeki akış rejimini değiştirmesi ve barajın bu tür olaylara karşı dayanıklılığı sorgulanıyor. Çinli yetkililer, barajın modern mühendislik harikası olacağını ve çevresel etkilerin en aza indirileceğini savunuyor. Ancak çevre örgütleri ve bilim insanları, Himalaya bölgesindeki sismik aktivite ve iklim değişikliğinin etkileri konusunda uyarıyor.
Uluslararası arenada, su kaynaklarının paylaşımı konusunda bağlayıcı anlaşmaların eksikliği dikkat çekiyor. Çin, genellikle kendi topraklarındaki su kaynaklarını kullanma hakkını savunuyor ve diğer ülkelerle işbirliği yapma konusunda isteksiz davranıyor. Hindistan ise konuyu uluslararası platformlara taşıyarak baskı oluşturmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Brahmaputra Nehri üzerindeki mega baraj projesi, sınır aşan suların yönetimi konusunda küresel bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, Fırat ve Dicle nehirleri üzerindeki GAP projesi nedeniyle benzer tartışmaların tarafı. Irak ve Suriye, Türkiye'nin su politikalarından şikayetçi. Çin'in tek taraflı hareket etmesi, Türkiye'nin kendi su diplomasisinde işine yarayabilir; zira Ankara, sınır aşan suların hakça kullanımı ilkesini savunuyor. Ayrıca, Asya'daki bu gelişme, Türkiye'nin bölgesel su güvenliği politikalarını gözden geçirmesi için bir fırsat sunuyor.
