Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, cumartesi günü yaptığı açıklamada, ABD'li bir yasa koyucunun kahve zinciri Starbucks'ın Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde ilk mağazalarını açmasını eleştirmesine sert tepki gösterdi. Guo, ABD'li senatörün iddialarını "yalan" olarak nitelendirerek, Çin'in bölgede çoğunluğu Müslüman olan Uygurlara yönelik insan hakları ihlalleri gerçekleştirdiği suçlamalarını reddetti. Açıklama, Pekin'in Batı'nın Sincan eleştirilerine karşı son dönemde artan diplomatik karşı hamlelerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Olayın Arka Planı
ABD Senatosu'nda etkili bir isim olan Senatör Marco Rubio, geçtiğimiz günlerde Starbucks'a hitaben bir mektup yazarak şirketin Sincan'da yeni mağazalar açma kararını gözden geçirmesini istedi. Rubio, mektubunda Starbucks'ın bu adımının "Çin'in bölgedeki baskıcı politikalarını meşrulaştıracağını" öne sürdü. Starbucks yönetimi ise konuyla ilgili henüz bir açıklama yapmadı. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, "ABD'li bazı siyasetçilerin Sincan hakkında yaydığı yalanlar, gerçekleri yansıtmıyor. Çin'in Sincan'daki politikaları, bölgenin istikrarını ve tüm etnik grupların refahını hedefliyor" ifadelerini kullandı.
Guo, ayrıca ABD'yi, Çin'in iç işlerine karışmakla suçlayarak, "Starbucks'ın Sincan'da mağaza açması tamamen ticari bir karardır. Bu kararı siyasi amaçlarla engellemeye çalışmak, serbest piyasa ilkelerine aykırıdır" dedi. Çinli sözcü, ülkesinin yabancı yatırıma açık olduğunu ve Sincan'ın ekonomik kalkınmasının uluslararası işletmeler için fırsatlar sunduğunu vurguladı.
Sincan meselesi, ABD-Çin ilişkilerinde uzun süredir gerginlik yaratan konulardan biri. Washington, 2020'de Sincan'daki Uygurlara yönelik "soykırım" iddialarını içeren yaptırımlar uygulamış, Pekin ise bu suçlamaları şiddetle reddetmişti. Çin, bölgede terörle mücadele ve istikrarı sağlama gerekçesiyle "mesleki eğitim merkezleri" adı altında tesisler kurduğunu, bu tesislerin radikalleşmeyi önlediğini savunuyor. Batılı ülkeler ve insan hakları örgütleri ise bu tesisleri "toplama kampları" olarak nitelendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Starbucks'ın Sincan'a yatırım yapma kararı, Çin'in bölgedeki ekonomik entegrasyonu teşvik etme stratejisinin bir göstergesi. Şirket, geçtiğimiz ay Sincan'ın başkenti Urumçi'de ilk mağazasını açtığını duyurmuştu. Bu hamle, Çin'in "Sincan'ı yeniden markalaştırma" çabası olarak yorumlanıyor. Çin hükümeti, yabancı yatırımcıları bölgeye çekerek, uluslararası toplumun Sincan'daki duruma ilişkin algısını değiştirmeyi amaçlıyor.
ABD'li yasa koyucuların baskısı, şirketlerin Çin'deki operasyonlarını zora sokabilir. Washington ile Pekin arasındaki ticari ve diplomatik gerilim, Sincan meselesi üzerinden yeni bir boyut kazanıyor. Analistler, Çin'in bu tür eleştirilere karşı giderek daha agresif bir diplomasi izlediğini ve Batı'nın insan hakları söylemini "iç işlerine müdahale" olarak gördüğünü belirtiyor. Özellikle ABD'de 2024 seçimleri öncesinde Çin karşıtı söylemin artması, benzer tartışmaların daha sık yaşanabileceğine işaret ediyor.
Uluslararası arenada Sincan meselesi, Birleşmiş Milletler ve diğer platformlarda da yankı buluyor. Geçtiğimiz yıl, bazı Batılı ülkeler Sincan'daki insan hakları ihlallerine ilişkin bir rapor yayımlamış, Çin bu raporu "siyasi motivasyonlu" olarak nitelendirmişti. Çin, özellikle gelişmekte olan ülkeler nezdinde Sincan politikalarını savunmak için yoğun lobi faaliyeti yürütüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sincan'daki Uygur Türkleri, Türkiye'de yakından takip edilen bir konu. Ankara, zaman zaman Çin'e karşı insan hakları endişelerini dile getirse de, ekonomik ve stratejik ilişkilerin hassasiyeti nedeniyle dengeli bir söylem izliyor. Çin'in ABD'ye yönelik bu sert tepkisi, Türkiye'nin benzer eleştirilerde bulunması halinde Pekin'in tepkisini öngörmek açısından önemli. Türk iş dünyası için ise Çin ile ticaret ve yatırım ilişkileri kritik; Sincan'daki gelişmeler, Türk şirketlerinin bölgedeki faaliyetlerini etkileyebilir. Ayrıca, ABD-Çin geriliminin tırmanması, Türkiye'nin denge diplomasisini zorlaştırabilir.
