Cezayir hükümetinin ilkokul ve ortaokul müfredatında İngilizceye daha fazla yer verme kararı, ülkede Fransız sömürge döneminin kültürel mirasına ilişkin uzun süredir devam eden tartışmayı yeniden alevlendirdi. Eğitim Bakanlığı'nın açıkladığı yeni düzenlemeye göre, ilkokul üçüncü sınıftan itibaren İngilizce dersleri zorunlu hale getirilecek ve liselerde İngilizce öğretimi güçlendirilecek. Bu adım, Cezayir'in bağımsızlığından bu yana Fransızcanın baskın yabancı dil konumunu sarsmayı amaçlıyor.
Fransızcanın Egemenliği ve Sömürge Mirası
Cezayir, 1830-1962 yılları arasında Fransa'nın sömürgesi altındaydı. Bağımsızlık sonrası Arapça resmi dil ilan edilse de, Fransızca eğitim, medya ve iş dünyasında yaygın olarak kullanılmaya devam etti. Özellikle yükseköğretimde birçok ders Fransızca veriliyor. Ancak son yıllarda Fransızcanın sömürgeci geçmişin bir uzantısı olduğu yönündeki eleştiriler artmış durumda. Cezayir hükümeti, 2022'de ilkokullarda İngilizceyi zorunlu ders olarak müfredata ekleyerek bu yönde ilk adımı atmıştı. Şimdi ise kapsam genişletiliyor.
Eğitim Bakanı Abdelhakim Belabed, yaptığı açıklamada, "İngilizce, bilim ve teknoloji dünyasının ortak dilidir. Öğrencilerimizi küresel ekonomiye hazırlamak için İngilizce eğitimini güçlendirmek zorundayız" dedi. Belabed, bu kararın Fransızca karşıtı olmadığını, ancak çok dilli bir eğitim sisteminin gerekliliğini vurguladı.
Karar, Fransızca yanlısı ve Arapça milliyetçisi kesimler arasında farklı tepkilere yol açtı. Fransızca eğitim veren özel okullar ve üniversiteler, İngilizceye geçişin altyapı eksikliği nedeniyle başarısız olacağını savunuyor. Öğretmen sendikaları ise İngilizce öğretmeni açığını ve kaynak yetersizliğini dile getiriyor. Milliyetçi çevreler ise kararı "sömürge kalıntılarından kurtulma" olarak olumlu karşılıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Cezayir'in İngilizceye yönelmesi, sadece dil politikası değil, aynı zamanda jeopolitik bir tercih olarak da okunuyor. Fransa ile son yıllarda yaşanan gerilimler — özellikle Mali ve Sahel bölgesindeki nüfuz mücadelesi, anma günü tartışmaları ve Fransa Cumhurbaşkanı Macron'un Cezayir'e yönelik eleştirel söylemleri — Cezayir'in Batı içindeki dengeleri yeniden ayarlamasına neden oluyor. İngilizcenin güçlendirilmesi, Cezayir'in uluslararası arenada Anglo-Sakson dünyasıyla daha yakın ilişkiler kurma isteğinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Benzer şekilde, Fas ve Tunus gibi Mağrip ülkelerinde de İngilizce eğitimine ilgi artıyor. Fas, 2019'da lise müfredatında Fransızcanın yerine İngilizceyi birinci yabancı dil yapmayı planladığını açıklamıştı. Tunus'ta ise İngilizce, özellikle turizm ve iş dünyasında hızla yaygınlaşıyor. Bu eğilim, Kuzey Afrika'da Fransız dilinin geleneksel etkisinin azaldığına işaret ediyor. Uzmanlar, bu değişimin sadece eğitimle sınırlı kalmayıp, ticaret, diplomasi ve kültürel ilişkileri de dönüştüreceğini belirtiyor.
Öte yandan, Cezayir'de İngilizceye geçişin somut sonuçları hemen görülmeyecek. Ülkedeki okulların çoğunda yeterli sayıda İngilizce öğretmeni bulunmuyor. Eğitim Bakanlığı, 2023'te 12 bin yeni İngilizce öğretmeni atamayı planladığını duyurmuştu, ancak uygulamada altyapı sorunları devam ediyor. Ayrıca, Fransızca yayın yapan basın ve üniversiteler, İngilizceye geçişin uzun bir süreç olacağını, Fransızcanın iş dünyasındaki ağırlığını koruyacağını savunuyor.
Kamuoyu yoklamaları, Cezayir halkının büyük çoğunluğunun çocuklarının İngilizce öğrenmesini desteklediğini gösteriyor. 2022'de yapılan bir ankete göre, Cezayirlilerin %70'i İngilizcenin Fransızcadan daha faydalı olacağını düşünüyor. Bu talep, hükümetin kararını toplumsal bir tabana oturtuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cezayir'in İngilizce eğitimine yönelmesi, Türkiye'nin Kuzey Afrika'daki kültürel ve ekonomik etkisi açısından dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Fransa'nın bölgedeki dil tekelinin zayıflaması, Türkiye'nin bölge ülkeleriyle ilişkilerinde yeni kanallar açabilir. Türkçe, son yıllarda Cezayir'de artan ilgi gören diller arasında; Yunus Emre Enstitüsü'nün kurslarına talep yüksek. İngilizcenin yaygınlaşması, Türkiye ile Cezayir arasındaki ticaret ve yatırım ilişkilerinde İngilizceyi ortak dil haline getirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında eğitim iş birlikleri ve öğrenci değişim programları için uygun bir zemin oluşabilir. Ancak Fransızcanın iş dünyasındaki ağırlığı kısa vadede sürecek; Türk şirketlerinin Cezayir'de Fransızca bilen personel istihdam etme ihtiyacı devam edecek.
