ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper, komutasındaki kuvvetlere yönelik yayınladığı bir muhtırada, silahlı çatışmalarda sivil kayıplarını en aza indirme ve uluslararası hukuka bağlılık konusunda net bir uyarı yaptı. Cooper, "Silahlı çatışma hukukuna olan bağlılığımız, öldürücülüğümüz üzerinde bir kısıtlama değildir" ifadelerine yer verdiği muhtırada, CENTCOM bünyesinde görev yapan tüm komutanlara sivil koruma yükümlülüklerini hatırlattı. Muhtıra, ABD'nin Ortadoğu ve Orta Asya'daki askeri operasyonlarında sivil kayıplarının azaltılmasına yönelik daha önceki çabaları pekiştiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Amiral Cooper'ın bu muhtırası, ABD ordusunun son yıllarda sivil kayıplarına ilişkin artan eleştiriler ve hukuki soruşturmaların gölgesinde geldi. CENTCOM, Afganistan, Suriye, Irak ve Yemen'de yürüttüğü hava saldırıları ve özel operasyonlarda sivil ölümleriyle ilgili olarak sık sık gündeme gelmişti. Özellikle 2021'de Afganistan'da bir dron saldırısında 10 sivilin öldürülmesi, ABD ordusunun sivil kayıplarına ilişkin prosedürlerini sorgulamaya açmıştı. Cooper'ın muhtırası, bu tür olayların önüne geçilmesi için komutanlara "sivillerin korunmasının bir tercih değil, bir yükümlülük olduğunu" hatırlatıyor. Muhtırada ayrıca, sivil kayıplarının askeri operasyonların meşruiyetini zedelediği ve stratejik hedeflere ulaşmayı zorlaştırdığı vurgulanıyor.
Cooper'ın bu açıklamaları, ABD'nin son yıllarda benimsediği "sivil koruma" odaklı insani askeri doktrinin bir parçası olarak yorumlanıyor. CENTCOM, 2022 yılında Sivil Koruma ve Zarar Azaltma (CPHD) adlı bir ekip kurmuş ve bu ekip, operasyon planlaması sırasında sivil risk değerlendirmeleri yaparak operasyonların daha titiz yürütülmesini sağlamıştı. Cooper'ın muhtırası, bu ekibin çalışmalarına destek verirken, aynı zamanda komutanların bireysel sorumluluğunu da ön plana çıkarıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu muhtıra, ABD'nin Ortadoğu ve Orta Asya'da devam eden askeri varlığı ve müdahaleleri bağlamında önem taşıyor. Özellikle Suriye'nin kuzeyinde DEAŞ'a karşı yürütülen operasyonlar, Irak'taki istikrar çabaları ve Yemen'de Suudi Arabistan liderliğindeki koalisyona verilen istihbarat desteği gibi operasyonlarda sivil kayıpları uzun zamandır tartışma konusu. Cooper'ın mesajı, bu operasyonların uluslararası kamuoyunda daha az eleştiri alması ve hukuki süreçlerle karşılaşmaması için bir önlem olarak görülebilir. Ayrıca ABD'nin Çin ve Rusya ile rekabetinde, müttefikler nezdinde itibarını korumak için sivil kayıplarını minimize etmesi gerekiyor.
Küresel ölçekte ise bu tür açıklamalar, silahlı çatışma hukukunun ve sivil koruma normlarının güçlendirilmesi yönünde bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak eleştirmenler, ABD ordusunun bu tür politika belgeleri yayınlamasına rağmen, sahadaki uygulamalarda hâlâ ciddi ihlaller yaşandığını ve hesap verebilirliğin eksik kaldığını savunuyor. CENTCOM'un bu muhtırası, bir yandan da ABD'nin gelecekteki operasyonlarında sivil kayıplarını azaltmak için teknolojik ve taktiksel yeniliklere ağırlık vereceğinin sinyali olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, CENTCOM'un operasyon alanına giren Suriye ve Irak'ta doğrudan askeri varlığa sahip bir NATO üyesi olarak, bu muhtıradan etkilenecek ülkeler arasında yer alıyor. ABD'nin sivil korumaya yönelik bu vurgusu, Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde PKK/YPG'ye karşı yürüttüğü operasyonlarda da benzer hassasiyetlerin uluslararası alanda daha fazla gündeme gelmesine yol açabilir. Öte yandan, ABD'nin sivil kayıplarını azaltma çabaları, Türkiye'nin de desteklediği insani askeri operasyon normlarıyla örtüşüyor. Ancak Türkiye, ABD'nin PKK/YPG'ye verdiği destek nedeniyle CENTCOM'un politikalarını kendi güvenlik çıkarlarıyla çelişkili buluyor. Bu muhtıra, iki ülke arasındaki ittifak dinamiklerinde sivil koruma konusunun ortak bir zemin olabileceğini gösterse de, terörle mücadele yöntemlerindeki farklılıklar nedeniyle gerilim potansiyelini de barındırıyor.
