ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapattığı yönündeki iddialarını yalanlayarak, stratejik su yolunun uluslararası deniz trafiğine açık olduğunu açıkladı. CENTCOM Sözcüsü Kaptan Bill Urban yaptığı yazılı açıklamada, "Hürmüz Boğazı açık durumda. İran'ın bu konudaki iddiaları asılsızdır ve gerçeği yansıtmamaktadır" ifadelerini kullandı. Açıklama, İran resmi ajansı IRNA'nın, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun boğazı 'güvenlik gerekçesiyle' geçici olarak kapattığı yönündeki haberinin ardından geldi.
İran'ın iddiaları ve arka plan
İran, son haftalarda bölgedeki gerginliği tırmandıran adımlar atmıştı. Devrim Muhafızları, 20 Temmuz'da Hürmüz Boğazı'nda bir ticari gemiye el koyduğunu duyurmuştu. İran resmi medyası, el koyma işleminin 'uluslararası hukuka uygun' olduğunu savunurken, ABD ve müttefikleri bu hamleyi 'korsanlık' olarak nitelendirmişti. CENTCOM'un son açıklaması, İran'ın boğazı kapattığı iddiasının ardından bölgedeki deniz trafiğinin normale döndüğünü teyit ediyor.
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine ev sahipliği yapıyor. Günde yaklaşık 17 milyon varil petrolün geçtiği bu su yolu, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi büyük petrol ihracatçıları için hayati önem taşıyor. Boğazın herhangi bir şekilde kapatılması, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişe ve enerji arzında ciddi kesintilere yol açabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'ın Hürmüz Boğazı'nı tehdit etmesi yeni bir durum değil. Tahran yönetimi, uluslararası baskı altında kaldığı dönemlerde sık sık bu kartı kullanıyor. 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasının ardından İran, boğazı kapatma tehdidinde bulunmuştu. Ancak şimdiye kadar bu tehditlerini hayata geçirmemişti. Uzmanlar, son olayın İran'ın iç siyasi dengeleri ve dış politikadaki artan gerilimle ilgili olduğunu belirtiyor.
ABD Donanması'nın Beşinci Filosu, bölgedeki deniz güvenliğini sağlamak amacıyla Hürmüz Boğazı'nda devriye gezmeye devam ediyor. CENTCOM, İran'ın herhangi bir provokatif eylemine karşı hazır olduklarını vurgularken, uluslararası toplumu da İran'ın iddialarına itibar etmemeye çağırdı. Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkeleri, ABD'nin açıklamasını memnuniyetle karşılarken, İran'ın bölgedeki istikrarı bozma çabalarını kınadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithal eden bir ülke olarak, Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir aksaklıktan doğrudan etkilenir. Boğazın kapatılması, petrol fiyatlarında ani yükselişe ve Türkiye'nin enerji maliyetlerinin artmasına neden olabilir. Ankara, hem enerji arz güvenliği hem de deniz ticareti açısından boğazın serbest dolaşımına büyük önem veriyor. Ayrıca Türkiye, İran'la komşu olması ve iki ülke arasındaki karmaşık ilişkiler nedeniyle bölgedeki gerilimin kontrolden çıkmaması için diplomatik temaslarını sürdürüyor. CENTCOM'un açıklaması, kısa vadede bir kriz olmadığını gösterse de, Türkiye'nin Orta Doğu'daki güvenlik dinamiklerini yakından izlemesi gerekiyor.
