Cebelitarık ile İspanya arasındaki sınır kapısında yıllardır bekleyen tel örgüler, sembolik bir gece yarısı töreniyle kaldırıldı. Törenin ardından yüzlerce kişi, pasaport kontrolü olmadan iki ülke arasında geçiş yaparak özgürlüğün tadını çıkardı. Bu gelişme, Birleşik Krallık'a bağlı Cebelitarık ile İspanya arasındaki ilişkilerde yeni bir dönemin başlangıcı olarak yorumlanıyor.
Sınırın yeniden açılmasının arka planı
Cebelitarık, 1713 Utrecht Antlaşması'ndan bu yana İngiliz egemenliğinde. İspanya, bu küçük yarımada üzerinde egemenlik iddiasını sürdürüyor. Brexit referandumu sonrasında sınır kontrolleri sıkılaştırılmış, özellikle Cebelitarık'ın AB ile ilişkisi belirsizlik kazanmıştı. 2020 sonunda varılan ilke anlaşmasıyla, Cebelitarık'ın Schengen bölgesine dahil olması ve sınır kontrollerinin kaldırılması öngörülüyordu. Ancak uygulama ancak bugün gerçekleşti. Törene katılan Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, 'Artık birbirimize duvar örmek yerine köprüler kuruyoruz' dedi. İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares ise 'Bu, karşılıklı güvenin bir göstergesi' ifadelerini kullandı.
Sınır kapısının kaldırılmasıyla birlikte, her gün binlerce İspanyol işçi ve turistin Cebelitarık'a geçişi kolaylaştı. Pandemi döneminde kuyruklar saatlerce sürerken, şimdi iki ülke arasında serbest dolaşım sağlanmış oldu. Cebelitarık halkı bu durumu sevinçle karşılarken, bölgedeki ekonomik canlanma da bekleniyor. Özellikle perakende ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmeler, sınırın açılmasından olumlu etkilenecek.
Bölgesel ve küresel boyut
Sınırın kaldırılması, sadece iki ülke arasındaki ilişkileri değil, Akdeniz'deki dengeleri de etkiliyor. Cebelitarık Boğazı, stratejik konumuyla hem askeri hem de ticari açıdan kritik öneme sahip. İngiltere'nin AB'den ayrılmasının ardından, Cebelitarık'ın statüsü uzun süre tartışma konusu olmuştu. Bu anlaşma, İngiltere-AB ilişkilerinde de bir yumuşama işareti olarak değerlendiriliyor. İspanya ise, Cebelitarık üzerindeki egemenlik iddiasından vazgeçmese de, pratikte işbirliğini derinleştirmeyi tercih ediyor.
Avrupa'da sınırların yeniden tartışıldığı bir dönemde, Cebelitarık örneği, diplomasi yoluyla çözüm arayışlarına ilham kaynağı olabilir. Benzer sorunlar yaşayan Kıbrıs, Kuzey İrlanda gibi bölgelerde de benzer modellerin uygulanması gündeme gelebilir. Öte yandan, Cebelitarık'ın vergi cenneti statüsü ve offshore bankacılık faaliyetleri, AB üyesi İspanya ile uyum sorunları yaratmaya devam ediyor. Bu nedenle, tarafların henüz tam mutabakata varmadığı bazı mali konuların da ilerleyen dönemde çözülmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık'taki sınır düzenlemesi, doğrudan Türkiye'yi ilgilendiren bir gelişme olmasa da, dolaylı etkileri bulunmaktadır. Öncelikle, İngiltere-AB ilişkilerindeki yumuşama, Türkiye'nin AB ile olan müzakerelerinde de olumlu bir hava yaratabilir. Ayrıca, Akdeniz'deki dengeler açısından, İspanya'nın Cebelitarık konusunda esneklik göstermesi, Doğu Akdeniz'de benzer bir diplomasi dilinin kullanılabileceğine işaret ediyor. Türkiye, Kıbrıs sorunu ve Ege'deki benzeri anlaşmazlıklarda, diyalog ve karşılıklı güven inşasının önemini bir kez daha görmüş oldu. Öte yandan, Cebelitarık'ın özerk statüsü, Türkiye'nin Kıbrıs'ta önerdiği iki devletli çözüm modeli için emsal teşkil etmez; zira Cebelitarık egemenlik devri olmaksızın ortak yönetim modeliyle yönetilmektedir.
