Cebelitarık ile İspanya arasındaki tarihi kara sınırı, 300 yılı aşkın bir süredir ilk kez ortadan kalkıyor. İki komşu arasındaki en büyük değişim olarak nitelendirilen bu gelişme, Birleşik Krallık’a bağlı Cebelitarık’ın İspanya’yla ilişkilerinde yeni bir sayfa açıyor. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez ve Birleşik Krallık Başbakanı arasında varılan anlaşma kapsamında, sınır kapısındaki fiziksel engeller kaldırılırken, serbest dolaşım ve ekonomik entegrasyon sağlanacak. Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo ise anlaşmayı 'tarihi bir adım' olarak nitelendirdi. Yerel halk, değişimin günlük hayata etkilerini merakla bekliyor.
Gelişmenin arka planı: Brexit sonrası yeni dengeler
Cebelitarık, 1713 Utrecht Antlaşması’ndan bu yana Birleşik Krallık egemenliğinde. İspanya ise uzun yıllardır bu topraklar üzerinde egemenlik iddiasını sürdürüyor. Brexit sonrası İspanya ile Birleşik Krallık arasında Cebelitarık’ın statüsü yeniden gündeme geldi. İspanya, İngiltere’nin AB’den ayrılmasının ardından Cebelitarık’ın Schengen bölgesine dahil edilmesini talep ediyordu. Yeni anlaşmayla birlikte, Cebelitarık-İspanya sınırındaki fiziksel kontrol noktaları kalkarken, Cebelitarık sakinleri İspanya’ya pasaportsuz geçiş yapabilecek. Ancak gümrük ve göç kontrolleri, ortak bir komite tarafından denetlenecek.
Anlaşma, özellikle Cebelitarık’ta yaşayan 30 bin kişi için büyük değişim anlamına geliyor. Sınırın kalkmasıyla birlikte, İspanya’da çalışan Cebelitarıklıların işe gidiş gelişi kolaylaşacak. Aynı zamanda İspanyol turistlerin Cebelitarık’a ziyareti artabilir. Cebelitarık Ticaret Odası’na göre, sınırın açılması bölge ekonomisine yılda 500 milyon euro katkı sağlayabilir.
Bölgesel ve küresel boyut: İngiltere-AB ilişkilerinde test
Cebelitarık sınırının kalkması, yalnızca iki ülke arasında değil, aynı zamanda Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği arasındaki ilişkilerde de önemli bir dönüm noktası. Brexit sonrası dönemde, İngiltere’nin AB ile ilişkileri soğuk bir seyir izlerken, Cebelitarık anlaşması iş birliğine açık bir kapı olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, bu anlaşmanın başarılı olması halinde, benzer statüdeki bölgeler için de model teşkil edebileceğini belirtiyor. Özellikle Kuzey İrlanda protokolü ve Britanya Denizaşırı Toprakları’nın statüsü gibi konularda emsal oluşturabilir.
Öte yandan, anlaşmaya karşı çıkan gruplar da yok değil. Cebelitarık’ta egemenlik konusunda hassas olan bazı gruplar, İspanya’nın anlaşmayı kullanarak ileride tam egemenlik talep edebileceğini savunuyor. İspanya’da ise aşırı sağ partiler, hükümeti 'Cebelitarık’ı terk etmekle' suçluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin doğrudan Cebelitarık meselesiyle ilgisi olmasa da, bu gelişme Akdeniz’deki dengeler açısından önem taşıyor. Cebelitarık Boğazı, İngiltere’nin denizaşırı topraklarından biri olarak stratejik bir konuma sahip. Sınırın kalkması, bölgede serbest dolaşımı artırarak ticaret ve turizmi canlandırabilir. Türkiye, Akdeniz’deki Doğu Akdeniz gerilimleri ve Libya konusunda Avrupa ülkeleriyle ilişkilerini yürütürken, Cebelitarık’taki bu iş birliği modelini bir örnek olarak değerlendirebilir. Ayrıca, Türkiye’nin AB ile gümrük birliği müzakereleri ve vize serbestisi konularında benzer esneklikler bekleyip beklemeyeceği tartışmaya açık bir konu.
