Brezilya Amazonu'nda geçen yıl yanan alan miktarı son 40 yılın en düşük seviyesine geriledi. Ülkenin ulusal uzay araştırma ajansı INPE'nin verilerine göre, 2023'te Amazon bölgesinde yaklaşık 5 bin 500 kilometrekare alan kül oldu. Bu rakam, 2022'deki 9 bin 200 kilometrekarelik alana kıyasla yüzde 40'lık bir düşüşe işaret ediyor. Uzmanlar, bu düşüşün Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva hükümetinin çevre politikalarındaki değişim ve daha etkili denetim uygulamalarından kaynaklandığını belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Brezilya Amazonu, dünyanın en büyük tropikal yağmur ormanı olan Amazon'un büyük bir kısmını kaplıyor ve küresel iklim dengesi açısından kritik bir role sahip. Ancak son yıllarda ormansızlaşma ve orman yangınları, hem yerel ekosistemi hem de küresel iklimi tehdit eder hale gelmişti. Özellikle Jair Bolsonaro döneminde (2019-2022) ormansızlaşma oranları hızla artmış, yangınlar da rekor düzeylere ulaşmıştı. Lula'nın göreve gelmesiyle birlikte çevre kurumlarının bütçeleri artırıldı, yasadışı madencilik ve ağaç kesimi faaliyetlerine karşı operasyonlar yoğunlaştırıldı. Ayrıca, Brezilya hükümeti uluslararası toplumla işbirliği yaparak Amazon için yeni fonlar oluşturdu.
INPE verilerine göre, 2023'te yangın sayısı da belirgin şekilde azaldı. Uydu görüntüleri, özellikle Para, Mato Grosso ve Amazonas eyaletlerinde yangınların önemli ölçüde düştüğünü gösteriyor. Ancak uzmanlar, bu olumlu tablonun kalıcı olması için daha fazla çaba gerektiğini vurguluyor. Özellikle kuraklık dönemlerinde yangın riski artabiliyor ve iklim değişikliğiyle mücadelede orman korumanın önemi giderek büyüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Amazon ormanlarının korunması, yalnızca Brezilya için değil, tüm dünya için hayati bir önem taşıyor. Amazon yağmur ormanları, dünyadaki oksijenin yaklaşık yüzde 20'sini üretiyor ve muazzam bir karbon yutak görevi görüyor. Orman yangınları, depolanan karbonu atmosfere geri salarak iklim değişikliğini hızlandırıyor. Bu nedenle Brezilya'daki yangınlardaki düşüş, küresel iklim hedefleri açısından umut verici bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Öte yandan, Brezilya'nın çevre politikalarındaki bu değişim, uluslararası ilişkilerde de yansımalar buluyor. Avrupa Birliği ile Mercosur arasındaki ticaret anlaşması görüşmelerinde çevre standartları önemli bir başlık olmayı sürdürüyor. Lula hükümetinin bu alandaki çabaları, anlaşmanın önünü açabilir. Ayrıca, Amazon Fonu'na Almanya ve Norveç gibi ülkelerin yeniden kaynak aktarmaya başlaması, Brezilya'nın orman koruma kapasitesini artırdı.
Ancak bazı çevre örgütleri, yangınlardaki düşüşün sevindirici olduğunu ancak ormansızlaşmanın hâlâ yüksek olduğunu belirtiyor. Özellikle tarım alanlarının genişlemesi ve yasadışı arazi işgalleri nedeniyle orman kaybının devam ettiği ifade ediliyor. Bilim insanları, ormansızlaşma ve yangınlar arasındaki ilişkinin karmaşık olduğunu, yangınların genellikle ormansızlaştırılmış alanlarda çıktığını hatırlatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Amazon ormanlarının korunmasına doğrudan taraf olmasa da, iklim değişikliği konusunda küresel iş birliğinin önemini yakından takip ediyor. Türkiye, Paris İklim Anlaşması'na taraf olarak 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefini açıklamıştır. Amazon'daki yangınların azalması, iklim değişikliğiyle mücadelede olumlu bir gelişme olarak Türkiye'nin de hedeflerine katkı sağlıyor. Ayrıca, Türkiye'nin Brezilya ile ikili ticaret hacmi artıyor; bu tür çevresel gelişmeler, iki ülke arasındaki ekonomik iş birliklerinin sürdürülebilirlik ekseninde genişlemesine zemin hazırlayabilir. Türkiye'nin orman yangınlarıyla mücadelede kendi deneyimleri, Brezilya dahil diğer ülkelerle bilgi paylaşımı açısından da bir fırsat oluşturabilir.
