23 Haziran 2016'da yapılan Brexit referandumu, Batı siyasetinin kurallarını yeniden yazan bir popülist dalgayı tetikledi. Oylamanın üzerinden 10 yıl geçti ve Birleşik Krallık, bu kararın ekonomik ve siyasi sonuçlarıyla hâlâ boğuşuyor. Brexit yanlılarının vaat ettiği refah ve egemenlik artışı yerine, ülke artan enflasyon, zayıflayan ticaret ve derinleşen toplumsal kutuplaşma ile karşı karşıya kaldı. Referandumun hemen ardından sterlin değer kaybederken, Birleşik Krallık AB ile yeni bir ticaret anlaşması müzakere etmek zorunda kaldı. Siyasi istikrarsızlık, dört başbakanın görevden ayrılmasına yol açtı.
Ekonomik Bedel ve Siyasi Çalkantı
Brexit'in ekonomik etkileri oldukça ağır oldu. Resmi verilere göre, 2016'dan bu yana Birleşik Krallık ekonomisi, AB'de kalsaydı olacağından yüzde 4 ila 6 oranında daha küçük kaldı. Ticaret engelleri nedeniyle AB ile mal ticareti düştü, hizmet sektörü ise yeni kısıtlamalarla karşılaştı. Çoğunluğu İngiltere'nin kıyı kentlerinde faaliyet gösteren balıkçı filosu, av kotalarının AB'ye kaymasıyla büyük darbe aldı. İşgücü piyasasında da sıkıntılar yaşandı; AB vatandaşlarının ülkeye girişi zorlaştı, tarım ve inşaat gibi sektörlerde işgücü açığı oluştu. Siyasi cephede, Brexit referandumu Birleşik Krallık'ın bölünmesine yol açtı. İskoçya ve Kuzey İrlanda'da AB yanlısı görüşler güçlenirken, İskoçya bağımsızlık referandumu olasılığını yeniden gündeme getirdi. Kuzey İrlanda Protokolü, ticari ve siyasi gerilimlere neden oldu, bir süreliğine hükümetin çökmesine yol açtı.
Küresel Yansımalar ve AB Dönüşümü
Brexit sadece Birleşik Krallık'ı etkilemekle kalmadı, aynı zamanda küresel siyasi dengeleri de sarstı. AB'den ayrılma kararı, diğer ülkelerdeki popülist ve milliyetçi hareketlere ilham verdi. Donald Trump'ın 2016 ABD başkanlık seçimlerini kazanması, Marine Le Pen ve Geert Wilders gibi liderlerin yükselişi, Brexit'in yarattığı rüzgârla hızlandı. Avrupa Birliği ise Brexit'in ardından daha derin entegrasyona yöneldi; savunma ve dış politika alanlarında ortak hareket etme kararlılığı arttı. AB ayrıca, ayrılma kararının maliyetini göstermek için Birleşik Krallık ile müzakerelerde sert bir tutum sergiledi. Brexit sürecinin uzun ve karmaşık olması, diğer ülkelerde referandum yapma isteğini azalttı. Anketlere göre, AB vatandaşlarının büyük çoğunluğu bugün birlikten ayrılmayı desteklemiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit, Türkiye'nin dış ticaret ve siyasi ilişkileri açısından önemli sonuçlar doğurdu. Birleşik Krallık, Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından biri olmaya devam ediyor; ancak Brexit sonrası imzalanan serbest ticaret anlaşması, AB ile olan Gümrük Birliği ilişkisi nedeniyle sınırlı kaldı. Türkiye, İngiltere ile ticaretini artırmak için yeni fırsatlar ararken, AB içinde kalan ülkelerle olan ticareti de Gümrük Birliği kapsamında devam ediyor. Brexit'in yarattığı belirsizlik, Türkiye'nin AB üyelik sürecinde de bir ders niteliği taşıdı; üyelik müzakerelerinin zorluğu ve birlikten ayrılmanın maliyeti, Türk kamuoyunda AB'ye yönelik algıları etkiledi. Ayrıca, Birleşik Krallık'ın küresel ticarette daha bağımsız bir rol arayışı, Türkiye ile işbirliği fırsatlarını artırabilir, ancak bu potansiyelin hayata geçmesi için somut adımlar atılması gerekiyor.
