Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılma kararı olan Brexit'in üzerinden on yıl geçti. 2016 referandumunda 'daha iyi bir Britanya' vaadiyle yola çıkan kampanya, bugün rakamlarla sorgulanıyor. Al Jazeera'nın harita ve grafiklerle hazırladığı analiz, Brexit sonrası İngiltere'nin ticaret, göç, ekonomi ve kamuoyu boyutundaki değişimini ortaya koyuyor. Referandum sonrası dönemde ülke, dört başbakan, erken seçimler ve pandemi gibi krizlerle boğuşurken, AB'den ayrılığın somut etkileri tartışma konusu olmaya devam ediyor.
Gelişmenin arka planı: Brexit vaatleri ve gerçekler
Brexit kampanyası, 'egemenliği geri almak' ve 'küresel Britanya' vizyonuyla yola çıkmıştı. Ancak on yıl sonra, ticaret hacmindeki daralma dikkat çekiyor. İngiltere'nin AB'den yaptığı ithalat ve ihracat, Brexit sonrası gümrük kontrolleri ve düzenleyici engeller nedeniyle %15-20 oranında azaldı. Özellikle gıda ve ilaç tedarikinde yaşanan gecikmeler, iş dünyasında maliyet artışlarına yol açtı. Ekonomik büyüme ise G7 ülkeleri ortalamasının gerisinde kaldı. Göç politikalarındaki değişiklik ise iş gücü piyasasında dönüşüme neden oldu; AB vatandaşlarının sayısı düşerken, Hindistan ve Nijerya gibi ülkelerden gelen göç arttı. Kamuoyu ise bölünmüş durumda: Yapılan anketler, Britanyalıların çoğunluğunun Brexit'in başarısız olduğunu düşündüğünü gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: AB ve dünya ile ilişkiler
Brexit, sadece İngiltere'yi değil, AB ve küresel düzeni de etkiledi. AB'nin en büyük ikinci ekonomisinin kaybı, birlik içinde bütçe dengesizliklerine yol açtı. Almanya ve Fransa, Brexit sonrası AB'nin liderliğini üstlenirken, Polonya ve Macaristan gibi ülkelerle yaşanan hukuk devleti tartışmaları öne çıktı. Küresel ölçekte ise İngiltere, ABD, Japonya ve Avustralya ile ticaret anlaşmaları imzaladı ancak bu anlaşmalar, AB pazarının kaybını telafi etmekte yetersiz kaldı. Finans sektörü, Brexit sonrası Amsterdam ve Frankfurt'a kayan işlem hacimleriyle karşı karşıya kalırken, Londra hâlâ önemli bir merkez olmayı sürdürüyor. Ukrayna savaşı sonrası enerji krizi, Brexit'in etkilerini daha da belirginleştirdi; İngiltere, AB'nin ortak enerji politikasından uzakta, daha yüksek maliyetlerle karşılaştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit süreci, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde önemli çıkarımlar barındırıyor. Türkiye, Gümrük Birliği üyesi olarak AB ile ticaret yaparken, Brexit sonrası İngiltere ile ayrı bir serbest ticaret anlaşması imzalamıştı. Ancak İngiltere'nin AB pazarından uzaklaşması, Türk ihracatçıları için yeni fırsatlar ve riskler yaratıyor. Öte yandan, Brexit'in yarattığı ticari engeller, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde 'ayrılmanın değil, üye olmanın' avantajını hatırlatıyor. Jeopolitik olarak ise İngiltere'nin küresel rolü, Türkiye ile savunma sanayi işbirliği gibi alanlarda devam ediyor; ancak İngiltere'nin AB'den kopuşu, Türkiye'nin Batı ittifakı içindeki pozisyonunu daha karmaşık hale getirebilir.
