ABD’nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Linda Thomas-Greenfield, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hakkında sarf ettiği tartışmalı sözlere sert tepki gösterdi. Museveni, geçtiğimiz günlerde verdiği bir röportajda Netanyahu’nun “Lahey’e ait olduğunu” söylemişti. Thomas-Greenfield ise bu ifadeleri “kabul edilemez” olarak nitelendirerek, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) yetkisini ve kararlarını sorgulayan bir tavır takındı. Gelişme, İsrail-Filistin çatışmasının uluslararası hukuk boyutunda yeni bir tartışma başlattı.
Gelişmenin Arka Planı
Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni, geçtiğimiz hafta yayımlanan bir röportajında İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için “Lahey’e ait olduğunu” söyleyerek, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) Netanyahu hakkında soruşturma başlatması gerektiğini ima etti. Museveni’nin bu sözleri, İsrail’in Gazze’deki operasyonları ve Batı Şeria’daki yerleşim politikalarına yönelik artan uluslararası eleştirilerin bir yansıması olarak değerlendirildi.
ABD’nin BM Büyükelçisi Linda Thomas-Greenfield ise bu açıklamalara tepki göstererek, “Bir liderin başka bir lider hakkında bu tür ifadeler kullanması kabul edilemez” dedi. Thomas-Greenfield, Netanyahu’nun meşru bir hükümetin başında olduğunu ve UCM’nin yetkisinin sadece taraf ülkeleri kapsadığını hatırlattı. ABD, UCM’ye taraf olmayan ülkeler arasında yer alıyor ve mahkemenin İsrail yöneticileri hakkında soruşturma açma girişimlerine karşı çıkıyor.
Museveni’nin açıklamaları, İsrail-Uganda ilişkilerinde de gerginliğe yol açtı. İsrail Dışişleri Bakanlığı, Uganda’nın bu tutumunu “hayal kırıklığı” olarak nitelendirirken, Netanyahu yönetimi Museveni’nin sözlerini “provokatif” buldu. Uganda ise açıklamasında, “İsrail’in Filistin topraklarındaki ihlallerine karşı uluslararası hukukun üstünlüğünü savunuyoruz” ifadelerine yer verdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu tartışma, özellikle Afrika kıtasında İsrail’in artan diplomatik varlığına rağmen bazı ülkelerin Filistin davasına verdiği desteğin devam ettiğini gösteriyor. Uganda, İsrail ile 1990’larda diplomatik ilişki kuran ülkeler arasında yer alıyor ve iki ülke arasında güvenlik, ticaret ve teknoloji alanlarında işbirliği bulunuyor. Ancak Museveni’nin bu çıkışı, Filistin meselesinin Afrika’da hâlâ sıcak bir konu olduğunu ortaya koyuyor.
Küresel boyutta ise ABD’nin UCM’ye yönelik tutumu bir kez daha gündeme geldi. ABD, daha önce de UCM’nin Afganistan ve Filistin’deki soruşturmalarına karşı çıkmış, hatta mahkeme çalışanlarına yaptırım uygulamıştı. Thomas-Greenfield’in açıklamaları, ABD’nin İsrail’e koşulsuz desteğini ve uluslararası hukuk kurumlarına karşı temkinli yaklaşımını yansıtıyor.
Öte yandan, Avrupa Birliği ve birçok Batılı ülke, UCM’nin bağımsızlığını savunurken, İsrail’in eylemlerinin uluslararası hukuka uygunluğu konusunda endişelerini dile getiriyor. Museveni’nin sözleri, bu bölünmüşlüğü daha da belirgin hale getirdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destekle biliniyor ve İsrail’in Gazze’deki operasyonlarını sık sık eleştiriyor. Museveni’nin Netanyahu hakkındaki sözleri, Türkiye’nin de uzun süredir savunduğu uluslararası hukukun üstünlüğü ilkesiyle örtüşüyor. Ancak ABD’nin UCM’ye yönelik tutumu, Türkiye’nin BM’deki diplomatik pozisyonunu zorlaştırabilir. Türkiye, UCM’ye taraf olmasa da, mahkemenin evrensel yargı yetkisini destekleyen bir çizgide. Bu olay, Türkiye’nin Filistin meselesindeki duruşu ile ABD ile ilişkileri arasında bir denge kurma gerekliliğini bir kez daha hatırlatıyor. Bölgesel olarak, İsrail karşıtı söylemlerin arttığı bir dönemde Türkiye, hem Filistin’e destek mesajı verirken hem de İsrail ile ekonomik ve diplomatik kanalları açık tutma stratejisini sürdürecektir.
