Birleşmiş Milletler Mülteci Ajansı (UNHCR), 2025 yılına ilişkin yayımladığı küresel raporda, dünya genelinde zorla yerinden edilen kişi sayısının 118 milyona düştüğünü açıkladı. UNHCR verilerine göre, 2025 yılında yaklaşık 5,4 milyon kişi ülkelerini terk ederek mülteci statüsü kazandı. Bu rakam, bir önceki yıla kıyasla hafif bir düşüşe işaret ederken, hâlâ tarihsel ortalamaların oldukça üzerinde seyrediyor. Raporda, çatışmalar, şiddet ve insan hakları ihlallerinin mülteci akınlarının temel nedenleri arasında yer aldığı vurgulandı.
Küresel zorunlu göçte yeni eğilimler
UNHCR'nin raporu, 2025 yılı itibarıyla 118 milyon insanın çatışma, zulüm, şiddet veya insan hakları ihlalleri nedeniyle evlerini terk etmek zorunda kaldığını ortaya koydu. Bu sayının 68 milyonunu ülke içinde yerinden edilmiş kişiler, 35 milyonunu mülteciler ve 6 milyonunu da sığınma başvurusunda bulunanlar oluşturuyor. 2025 yılında rekor düzeyde 5,4 milyon yeni mülteci kaydedilirken, bu kişilerin büyük bölümünün Suriye, Ukrayna, Myanmar, Sudan ve Afganistan gibi çatışma bölgelerinden geldiği belirtiliyor.
Raporda dikkat çeken bir diğer nokta ise, mülteci krizinin kronikleşmeye başlaması. Uzun süreli çatışmalar nedeniyle birçok mülteci, yıllardır kamplarda ya da kentsel alanlarda geçici çözümlerle hayatta kalmaya çalışıyor. UNHCR, bu durumun mültecilerin eğitim, sağlık ve iş gücü piyasasına erişimini ciddi şekilde kısıtladığına dikkat çekiyor. Özellikle genç mülteciler arasında eğitim oranlarının düşük olması, gelecekteki entegrasyon çabalarını tehdit eden önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel etkiler
Mülteci akınları, yalnızca insani bir kriz değil aynı zamanda bölgesel istikrarsızlık ve ekonomik yükler de doğuruyor. UNHCR verilerine göre, mültecilerin yüzde 73'ü komşu ülkelerde yaşıyor. Bu durum, özellikle Türkiye, Pakistan, Uganda ve Kenya gibi ülkelerin üzerinde büyük bir yük oluşturuyor. Aynı zamanda, Avrupa ülkeleri de düzensiz göç dalgalarıyla başa çıkmak zorunda kalırken, siyasi tartışmalar ve aşırı sağın yükselişi mülteci politikalarına yön vermeye devam ediyor.
Rapor, mülteci krizinin çözümü için ülkeler arasında iş birliğinin zorunlu olduğunu vurguluyor. UNHCR, mültecilerin gönüllü geri dönüşü, yerel entegrasyonu veya üçüncü ülkelere yerleştirme gibi kalıcı çözümlerin hayata geçirilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Ancak, çatışmaların devam ettiği bölgelerde bu çözümlerin uygulanabilirliği sınırlı kalıyor. Ayrıca, iklim değişikliği kaynaklı yerinden edilmelerin önümüzdeki yıllarda mülteci sayılarını daha da artırabileceği konusunda uyarılar yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, dünyadaki en büyük mülteci nüfusuna ev sahipliği yapan ülke konumunda. UNHCR'nin raporu, Türkiye'nin yükünün hafiflemediğini, aksine uzun vadeli bir sorumluluk olarak devam ettiğini gösteriyor. Suriye'deki savaşın başlamasından bu yana geçen 14 yılda, Türkiye'deki Suriyelilerin sayısı 3,5 milyon civarında seyrediyor. Bu durum, Türkiye'nin dış politikasında insani diplomasi ve yük paylaşımı çağrılarını sürdürmesini zorunlu kılıyor. Ayrıca, mülteci sayısındaki hafif düşüş, gönüllü geri dönüşlerin arttığına işaret etse de, kalıcı çözüm olmaksızın bu krizin ekonomik ve sosyal maliyeti Türkiye için ağır olmaya devam edecek. Bölgesel istikrar sağlanmadığı takdirde, Türkiye'nin yeni mülteci akınlarıyla karşı karşıya kalma riski de bulunuyor.
