Birleşmiş Milletler verilerine göre, ölü doğumları ve anne ölümlerini önlemede kritik rol oynayan folik asit takviyelerinin tedarikine ayrılan bütçe, gelişmiş ülkelerin yardım kesintileri nedeniyle hızla düşüyor. The Guardian'ın ulaştığı veriler, 2023 yılında uluslararası bağışçıların bu hayati ilacın satın alımı için ayırdığı fonun bir önceki yıla göre yüzde 30 azaldığını ortaya koyuyor. Uzmanlar, bu kesintilerin özellikle Sahra Altı Afrika ve Güney Asya'da her yıl binlerce bebeğin ölü doğmasına ve yüzlerce annenin hayatını kaybetmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel yardımlarda daralma, folik asit tedarikini vurdu
Folik asit, hamilelik öncesi ve sırasında alındığında nöral tüp defektlerini ve anemiyi önleyen, dolayısıyla kanama ve ölü doğum riskini azaltan bir B vitamini türü. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), tüm hamile kadınların günde 400 mikrogram folik asit almasını öneriyor. Ancak gelişmekte olan ülkelerde bu takviyeye erişim, büyük ölçüde uluslararası yardımlara bağlı. BM verileri, 2022'de 12,5 milyon dolar olan folik asit tedarik bütçesinin 2023'te 8,7 milyon dolara düştüğünü gösteriyor.
Sağlık çalışanları, sahada bu kesintinin etkilerini açıkça gördüklerini söylüyor. Kenya'nın kırsal bir bölgesinde çalışan ebe Grace Akinyi, "Geçen yıl elimizdeki folik asit stokları üç ay içinde tükendi. Kadınlara takviye alamadığımız için anemi vakalarında ciddi artış oldu. Artık daha fazla ölü doğum ve anne ölümü görüyoruz" diyor. Benzer durum, Yemen, Afganistan ve Nijerya gibi kriz bölgelerinde de yaşanıyor.
Kesintilerin arkasında siyasi ve ekonomik nedenler var
Uzmanlar, folik asit tedarikindeki düşüşün birkaç faktörden kaynaklandığını belirtiyor. Birincisi, gelişmiş ülkelerin kendi ekonomik zorlukları nedeniyle dış yardım bütçelerini kısması. Örneğin, Birleşik Krallık 2021'de resmi kalkınma yardımını gayri safi milli gelirin %0,7'sinden %0,5'ine düşürdü. İkincisi, küresel salgın sonrası sağlık sistemlerinin yeniden yapılanması ve iklim değişikliği fonlarının öncelik kazanması.
Ancak sağlık politikası araştırmacıları, bu kesintilerin orantısız bir şekilde kadın sağlığı hizmetlerini etkilediğine dikkat çekiyor. "Folik asit gibi ucuz ve etkili bir müdahale, bütçe kesintilerinde ilk gözden çıkarılan kalemlerden biri oluyor. Oysa bu takviyeyi sağlamak, her yıl binlerce hayatı kurtarabilir" diyor Johns Hopkins Üniversitesi'nden Dr. Sarah Williams. BM verileri, folik asit tedarikindeki düşüşün, gelişmekte olan ülkelerde ölü doğum oranlarının son on yılda ilk kez artışa geçmesiyle paralel olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin sağlık alanındaki dış yardım politikaları açısından önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye, özellikle Somali, Sudan ve Suriye gibi ülkelerde sağlık altyapısı ve temel ilaç tedariki konusunda aktif bir yardım politikası yürütüyor. Folik asit gibi düşük maliyetli ama hayati öneme sahip ürünlerin tedarikindeki aksamalar, Türkiye'nin bölgesel kalkınma hedeflerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, küresel yardım kesintilerinin kadın sağlığı üzerindeki etkisi, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı mülteci nüfusunun sağlık hizmetlerine erişimini de dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'nin, bu alandaki uluslararası iş birliğini güçlendirerek ve kendi insani yardım programlarında folik asit takviyesine öncelik vererek bir model oluşturması mümkün.
