Birleşmiş Milletler, Güney Sudan'da zaten ciddi boyutlara ulaşan açlık krizinin, şiddet olayları, aşırı hava koşulları ve azalan insani yardımlar nedeniyle milyonlarca insanı gıdasız bırakarak giderek kritik bir hal aldığını duyurdu. BM yetkilileri, özellikle 'Süper El Niño' olarak adlandırılan güçlü iklim olayının bölgede kuraklık ve sel gibi uç hava olaylarını tetikleyerek tarımsal üretimi yok ettiğini ve gıda güvenliğini daha da kırılgan hale getirdiğini belirtti.
Krizin Arka Planı: Şiddet, İklim ve Yardım Kesintileri
Güney Sudan, yıllardır süren iç savaş, siyasi istikrarsızlık ve ekonomik çöküşle boğuşuyor. Ülke, 2013'ten bu yana devam eden çatışmalar nedeniyle büyük bir insani krizle karşı karşıya. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) tarafından yapılan son açıklamaya göre, nüfusun yaklaşık üçte ikisi, yani 7 milyondan fazla insan, ciddi gıda güvensizliği yaşıyor. Bu sayının önümüzdeki aylarda daha da artması bekleniyor.
Uzmanlar, Süper El Niño'nın etkilerinin özellikle Doğu Afrika'da yıkıcı olduğunu vurguluyor. 2023-2024 döneminde yaşanan aşırı yağışlar ve ardından gelen kuraklık, Güney Sudan'ın tarım sektörünü felç etti. Ülkenin büyük bölümünde mahsuller kurudu, hayvanlar telef oldu ve su kaynakları tükendi. Bu durum, zaten kırılgan olan toplulukların hayatta kalma mücadelesini daha da zorlaştırdı.
Öte yandan, uluslararası toplumun insani yardımları her geçen gün azalıyor. BM, 2024 yılı için ihtiyaç duyulan 1,8 milyar dolarlık insani yardım fonunun sadece yüzde 30'unun karşılandığını açıkladı. Yardım kuruluşları, fon yetersizliği nedeniyle gıda dağıtımını kısmak zorunda kaldı. Bu durum, özellikle kamplarda yaşayan yerinden edilmiş insanlar için ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Şiddet olayları da krizi derinleştiren bir diğer faktör. Ülkenin kuzey ve doğu bölgelerinde silahlı gruplar arasındaki çatışmalar, insanların tarlalarına erişimini engelliyor, yardım konvoylarının güvenli geçişini tehdit ediyor. Kadınlar ve çocuklar ise en savunmasız gruplar arasında yer alıyor; birçok aile günde tek öğün yemek bulmakta zorlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İklim Göçü ve İstikrarsızlık
Güney Sudan'daki kriz, sadece ülke sınırları içinde kalmıyor. Komşu ülkeler Uganda, Kenya, Etiyopya ve Sudan'a yönelik göç dalgası, bölgesel istikrarı tehdit ediyor. Özellikle Sudan'daki iç savaştan kaçan yüz binlerce mülteci, Güney Sudan'a sığınmış durumda; bu da ülkedeki kaynakları daha da tüketiyor. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), bölgede insani ihtiyaçların hızla arttığını ve uluslararası toplumun acil desteğine ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.
Küresel ölçekte ise, El Niño olayının şiddetlenmesi, iklim değişikliğinin bir sonucu olarak görülüyor. Bilim insanları, sera gazı emisyonlarının artmasıyla birlikte aşırı hava olaylarının daha sık ve yoğun yaşanacağı konusunda uyarıyor. Bu durum, özellikle tarıma bağımlı ve altyapısı zayıf ülkelerde gıda krizlerini tetikleyerek küresel gıda güvenliğini tehdit ediyor. Dünya Gıda Programı (WFP), iklim krizinin açlık krizlerini körüklediğini ve acil eylem çağrısında bulunduğunu yineliyor.
Uluslararası yardım kuruluşları, Güney Sudan'daki krizin görmezden gelinmesinin uzun vadede daha büyük insani felaketlere yol açacağı uyarısında bulunuyor. BM Genel Sekreteri António Guterres, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, "Güney Sudan'da milyonlarca insan açlıkla karşı karşıya. Uluslararası toplumun bu krize kayıtsız kalması kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Ancak, küresel ekonomik zorluklar ve diğer kriz bölgelerine (Ukrayna, Gazze vb.) yönlendirilen yardımlar nedeniyle Güney Sudan'a yeterli fon sağlanamıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Sudan'daki insani kriz, Türkiye'nin Afrika açılımı ve insani diplomasisi açısından önemli bir sınav niteliğinde. Türkiye, son yıllarda Afrika Boynuzu'nda artan bir etkiye sahip; Somali, Sudan ve Güney Sudan gibi ülkelerde TİKA ve Kızılay aracılığıyla kalkınma ve insani yardım projeleri yürütüyor. Ancak, küresel yardım fonlarının azalması ve bölgedeki güvenlik sorunları, Türkiye'nin de yardım operasyonlarını zorlaştırabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin tetiklediği göç dalgaları, Türkiye'nin de dahil olduğu Akdeniz havzasını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için uluslararası işbirliğine daha fazla ağırlık vermeli ve insani yardımlarını artırarak Afrika'daki yumuşak gücünü pekiştirmeli.
