Birleşmiş Milletler Medeniyetler İttifakı (UNAOC) Dostlar Grubu, 27 Eylül 2024 tarihinde New York'ta üst düzey bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantıya Türkiye, TÜRKSOY, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan'dan temsilciler katıldı. BM Genel Kurulu marjında düzenlenen etkinlik, kültürlerarası diyalog ve hoşgörüyü teşvik etmeyi amaçlayan UNAOC girişiminin yıllık olağan buluşmalarından biri olarak öne çıktı.
Medeniyetler İttifakı'nın Arka Planı ve Türk Dünyası Katılımı
Medeniyetler İttifakı, 2005 yılında dönemin İspanya Başbakanı José Luis Rodríguez Zapatero ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın (o dönem Başbakan) ortak girişimiyle kuruldu. Girişimin amacı, farklı kültürler ve dinler arasında karşılıklı saygı ve anlayışı güçlendirmek, aşırıcılık ve yabancı düşmanlığıyla mücadele etmek olarak belirlendi. BM Genel Sekreteri tarafından atanan bir Yüksek Temsilci tarafından yönetilen UNAOC, bugün 140'tan fazla ülke ve uluslararası kuruluşu bir araya getiriyor.
Dostlar Grubu toplantıları, üye devletlerin ve paydaşların projelerini sunması, iş birliği imkânlarını değerlendirmesi ve önümüzdeki dönem stratejilerini belirlemesi için bir platform işlevi görüyor. Bu yılki toplantıda Türk dünyasından geniş katılım dikkat çekti. TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı) temsilcisi, kültürel mirasın korunması ve gençlik değişim programları konusundaki çalışmaları aktardı. Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan heyetleri ise bölgesel istikrar ve kültürlerarası diyalog alanındaki iş birliklerini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Çok Taraflı Diplomaside Yeni Arayışlar
Toplantı, BM Genel Kurulu'nun 79. oturumu sırasında gerçekleşmesi bakımından ayrıca önem taşıyor. Dünya liderlerinin New York'ta bir araya geldiği bu dönemde, Medeniyetler İttifakı gibi platformlar, artan jeopolitik gerilimler ve kutuplaşma ortamında diyalog kanallarını açık tutmayı hedefliyor. Özellikle Gazze'deki savaş, Ukrayna'daki çatışma ve bölgesel krizlerin gölgesinde, kültürlerarası diyalog girişimlerinin etkinliği sorgulanırken, üye ülkeler bu tür platformların önemini yineliyor.
Türk dünyası ülkelerinin ortak katılımı, son yıllarda Türkiye'nin öncülüğünde güçlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ile paralel bir diplomasi anlayışını yansıtıyor. TÜRKSOY'un BM çatısı altındaki bir etkinlikte yer alması, Türk kültürel diplomasisinin çok taraflı platformlarda görünürlüğünü artırma çabası olarak okunabilir. Ayrıca Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan'ın katılımı, Hazar havzası ve Orta Asya'daki iş birliğinin kültürel boyutuna işaret ediyor.
UNAOC'nin gelecek dönem öncelikleri arasında medya okuryazarlığı, nefret söylemiyle mücadele ve göçmenlerin toplumsal uyumu gibi başlıklar bulunuyor. Dostlar Grubu toplantısında bu konularda yeni projelerin duyurulması bekleniyordu; ancak toplantı sonrası resmi bir bildiri yayımlanmadı. Yine de katılımcıların gayri resmi görüşmelerde ikili iş birliklerini ilerlettiği edinilen bilgiler arasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Medeniyetler İttifakı'nın kurucu ortağı olarak bu platformu dış politikasında yumuşak güç aracı olarak kullanmayı sürdürüyor. New York'taki toplantıda Türk dünyasından geniş katılım, Ankara'nın bölgesel liderlik iddiasını ve kültürel diplomasi vizyonunu pekiştiriyor. Özellikle Batı ile ilişkilerin karmaşıklaştığı bir dönemde, BM çatısı altında çok taraflı bir girişimin parçası olmak, Türkiye'ye uluslararası meşruiyet ve diyalog kanalları sağlıyor. Ayrıca TÜRKSOY üzerinden Türk kültürünün tanıtımı, yumuşak güç kapasitesini artırıyor. Ekonomik ve güvenlik açısından doğrudan bir etkisi olmasa da, bu tür toplantılar Türkiye'nin bölgesel nüfuzunu ve çok taraflı diplomasideki etkinliğini göstermesi bakımından değerli.
