Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), ABD ile İran arasındaki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalan 11 bin 200 denizcinin tahliyesine başlanacağını duyurdu. Örgütten yapılan açıklamaya göre, tahliye operasyonu uluslararası insani yardım kuralları çerçevesinde yürütülecek ve denizciler güvenli bölgelere nakledilecek. Operasyonun, bölgedeki gerilimin tırmanması ve ticari gemilerin seyir güvenliğinin tehlikeye girmesi nedeniyle acil hale geldiği belirtildi.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı’nda Artan Gerilim
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yoludur. ABD ile İran arasında son haftalarda şiddetlenen çatışmalar, bu dar geçitteki sivil deniz trafiğini felç etti. Çatışmalarda birçok ticari gemi hasar gördü veya karasularında mahsur kaldı. Denizciler, gemilerinde temel ihtiyaç malzemelerinin tükenmesi ve güvenlik riskleri nedeniyle zor durumda. IMO, tahliye için bölge devletleri ve uluslararası kuruluşlarla koordinasyon halinde olduğunu bildirdi.
Tahliyede öncelik, sağlık sorunları olan ve ailevi acil durumları bulunan denizcilere verilecek. Operasyonun üç aşamalı olması planlanıyor: ilk aşamada denizcilerin güvenli gemilere transferi, ikinci aşamada yakın limanlara ulaştırılması, üçüncü aşamada ise ülkelerine dönüşlerinin sağlanması. Bu süreçte Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) ve Kızılhaç gibi kuruluşlar da destek verecek.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Güvenliği ve Deniz Hukuku
Hürmüz Boğazı’ndaki bu insani kriz, aynı zamanda küresel enerji güvenliği açısından da kritik. Boğazın geçici olarak bile kapanması, petrol fiyatlarında ani yükselişlere ve tedarik zincirinde aksamalara yol açabilir. ABD ve İran arasındaki çatışmanın boyutu, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bölge ülkelerini de endişelendiriyor. Denizcilerin tahliyesi, uluslararası deniz hukukunun savaş zamanında sivil denizcilerin korunmasına ilişkin kurallarının bir uygulaması olarak görülüyor. Ancak bazı uzmanlar, operasyonun askeri taraflarca engellenebileceği veya geciktirilebileceği uyarısında bulunuyor.
IMO’nun bu girişimi, bölgedeki diplomatik çabaların da bir parçası. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, taraflara sivil denizciliğe saygı gösterilmesi çağrısı yapan bir karar taslağı üzerinde çalışıyor. Aksi takdirde, krizin daha da derinleşerek bölgesel bir insani felakete dönüşmesinden endişe ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, hem Karadeniz’deki tahıl koridoru deneyimi hem de Montrö Sözleşmesi kapsamındaki boğazlar yönetimiyle, Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere benzer bir perspektiften bakabilir. Her ne kadar doğrudan bir taraf olmasa da, Türkiye’nin enerji ithalatının önemli bir kısmı Körfez ülkelerinden geçmektedir. Boğazın güvenliği, Türkiye’nin enerji arz güvenliğini ve ticaret hacmini etkileyebilir. Ayrıca, tahliye operasyonu, Türk denizcilik şirketlerinin de çatışma bölgesindeki personelini güvenceye alması açısından örnek teşkil edebilir. Türkiye’nin, BM öncülüğündeki insani operasyonlara katkı sunması veya lojistik destek vermesi, bölgesel bir aktör olarak prestijini artırabilir. Ancak Ankara’nın, ABD-İran çatışmasında tarafsız kalma politikasına zarar vermemek için dikkatli bir denge gözetmesi gerekecek.
