Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres'in, yerel medya raporlarına göre Cuma günü Şam'a yapması beklenen ziyaret, BM ile Suriye arasındaki ilişkilerde önemli bir diplomatik gelişme olarak değerlendiriliyor. Bu ziyaret, 2009 yılında dönemin BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon'un Şam'ı ziyaret etmesinden bu yana bir BM Genel Sekreteri'nin Suriye'ye ilk ziyareti olacak. Guterres'in ziyareti, iç savaşın yıkıcı etkilerinin sürdüğü ve siyasi çözüm arayışlarının tıkandığı bir dönemde, BM'nin Suriye'deki rolünü yeniden canlandırma çabalarının bir parçası olarak görülüyor.
Gelişmenin Arka Planı
Guterres'in Şam ziyareti, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ile bir görüşme yapmasının beklendiği ve insani yardımın önündeki engellerin aşılması ile siyasi sürecin yeniden başlatılması konularının ele alınacağı bir ziyaret olarak duyuruldu. BM Genel Sekreterliği'nden yapılan açıklamada, ziyaretin "Suriye'deki insani durumun ele alınması ve 2254 sayılı BM Güvenlik Konseyi kararı çerçevesinde siyasi çözümün ilerletilmesi için görüşmeler" içereceği belirtildi.
Suriye'de 2011'de başlayan iç savaş, yüz binlerce kişinin ölümüne ve milyonlarca kişinin yerinden edilmesine yol açtı. Savaşın başlamasının ardından BM, Suriye'de ateşkes sağlanması ve siyasi geçiş sürecinin başlatılması için çeşitli girişimlerde bulundu; ancak taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle kalıcı bir başarı elde edilemedi. BM'nin Suriye özel elçisi Geir Pedersen, uzun süredir Anayasa Komitesi'nin çalışmalarını canlandırmaya ve tarafları diyaloğa ikna etmeye çalışıyor.
Guterres'in ziyareti, aynı zamanda Şubat 2023'te Türkiye ve Suriye'de meydana gelen depremlerin ardından BM'nin Suriye'ye insani yardım ulaştırma çabalarının hız kazandığı bir döneme denk geliyor. Depremler, Suriye'nin kuzeybatısındaki muhaliflerin kontrolündeki bölgelerde yaşayanlar başta olmak üzere, savaş nedeniyle zaten kırılgan olan durumu daha da kötüleştirdi. BM, sınır ötesi yardım operasyonlarının devam etmesi için çaba gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Guterres'in Şam ziyareti, bölgesel ve küresel güç dengeleri açısından da kritik bir önem taşıyor. Suriye, İran, Rusya ve Türkiye gibi ülkelerin doğrudan veya dolaylı olarak müdahil olduğu bir çatışma alanı olmaya devam ediyor. Son yıllarda, Arap Birliği ülkelerinin Suriye ile ilişkileri normalleştirme çabaları, Şam yönetiminin uluslararası alanda yeniden meşruiyet kazanma arayışını güçlendirdi. Bu bağlamda, BM Genel Sekreteri'nin ziyareti, Suriye'nin uluslararası toplumla yeniden bütünleşme sürecinde bir kilometre taşı olarak yorumlanabilir.
Ancak Batılı ülkeler, Esad yönetimiyle kapsamlı bir normalleşmeye hâlâ sıcak bakmıyor. ABD, Suriye'ye yönelik yaptırımların kaldırılması konusunda isteksiz davranıyor ve siyasi çözüm olmadan yeniden inşa yardımı sağlamayacağını vurguluyor. Guterres'in ziyareti, bu bağlamda Batılı ülkeler tarafından temkinli karşılanabilir. Ziyaretin, BM Güvenlik Konseyi'nin 2254 sayılı kararında öngörülen siyasi geçiş sürecini canlandırmak için bir fırsat yaratıp yaratmayacağı ise merak konusu.
Ayrıca, Suriye'deki insani kriz, dünyanın en büyük insani krizlerinden biri olmaya devam ediyor. BM, Suriye'deki milyonlarca insanın temel ihtiyaçlarının karşılanması için her yıl milyarlarca dolarlık yardım çağrısında bulunurken, fonların yetersiz kalması nedeniyle yardım operasyonları zorlanıyor. Guterres'in ziyareti, bu insani ihtiyaçlara dikkat çekmek ve uluslararası toplumdan daha fazla destek toplamak için bir fırsat olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Guterres'in Şam ziyareti, Türkiye'nin Suriye politikası açısından da önem taşıyor. Türkiye, Suriye'de siyasi çözümün 2254 sayılı karar temelinde sağlanmasını savunuyor ve Esad rejimiyle doğrudan bir diyalog kurulmasına sıcak bakmıyor. Ancak son dönemde Ankara, Rusya ve İran ile birlikte yürütülen Astana süreci çerçevesinde Suriye'deki taraflarla görüşmelerini sürdürüyor. Guterres'in ziyareti, BM'nin bu süreçte daha aktif bir rol oynamasına kapı aralayabilir. Türkiye, ayrıca Suriye'deki terör örgütleriyle mücadele ve sınır güvenliği konularında BM'nin tutumunu yakından izliyor. Bu ziyaretin, Türkiye'nin Suriye'deki çıkarlarını koruma çabaları üzerinde dolaylı etkileri olması bekleniyor.
