Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, BM Genel Kurulu'na yaptığı son konuşmada ilk kez tüm ülkelere kömür, petrol ve gaz kullanımını aşamalı olarak sonlandıracakları bir plan sunmaları çağrısında bulundu. Guterres, bu geçişin işçileri koruyacak şekilde adil olması gerektiğini vurguladı.
Guterres'ten tarihi çağrı: Fosil yakıtlardan çıkış planı şart
Guterres, görev süresinin son Genel Kurul konuşmasında, iklim kriziyle mücadelede daha cesur adımlar atılması gerektiğini belirterek, her ülkenin fosil yakıtlardan aşamalı çıkış için net bir takvim içeren plan hazırlamasını istedi. Bu çağrı, BM Genel Sekreteri'nin bugüne kadar fosil yakıtlar konusunda yaptığı en kapsamlı ve doğrudan çağrı olarak değerlendiriliyor.
Guterres, konuşmasında iklim değişikliğinin yıkıcı etkilerine dikkat çekerek, mevcut politikaların gezegeni tehlikeye attığını söyledi. Yenilenebilir enerjiye geçişin hızlandırılması ve fosil yakıt sübvansiyonlarının sonlandırılması gerektiğini ifade etti. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanı sağlanması ve teknoloji transferi konusunda daha fazla sorumluluk alınması gerektiğini vurguladı.
BM Genel Sekreteri'nin bu çağrısı, COP28 iklim zirvesinde alınan fosil yakıtlardan uzaklaşma kararının ardından geldi. Ancak birçok ülke, bu kararı uygulamak için somut adımlar atmaktan kaçınıyor. Guterres'in çağrısı, ülkelerin iklim taahhütlerini güçlendirmeleri için bir baskı unsuru olarak görülüyor.
Küresel iklim diplomasisinde yeni dönem
Guterres'in konuşması, uluslararası iklim müzakerelerinde kritik bir dönemeçte geldi. Bilim insanları, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlamak için fosil yakıt kullanımının hızla azaltılması gerektiğini belirtiyor. Ancak birçok ülke, ekonomik bağımlılıkları nedeniyle bu geçişi yavaşlatıyor.
Özellikle büyük petrol ve gaz üreticisi ülkeler, fosil yakıtlardan çıkış planlarına mesafeli yaklaşıyor. Suudi Arabistan, Rusya ve bazı Afrika ülkeleri, ekonomilerinin fosil yakıt ihracatına bağımlı olduğunu savunarak, geçişin kademeli ve adil olması gerektiğini dile getiriyor. Buna karşın, Avrupa Birliği ve bazı ada ülkeleri, daha hızlı bir geçiş çağrısı yapıyor.
Guterres'in çağrısı, aynı zamanda iklim adaleti boyutunu da içeriyor. Genel Sekreter, fosil yakıtlardan çıkış sürecinde işçilerin ve yerel toplulukların korunması gerektiğinin altını çizdi. Bu, "adil geçiş" kavramının uluslararası iklim politikalarında daha fazla yer bulması anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bir kısmını fosil yakıtlardan karşılayan ve kömürde dışa bağımlı bir ülke. Guterres'in çağrısı, Türkiye'nin enerji politikalarını gözden geçirmesi için bir fırsat. Türkiye, son yıllarda yenilenebilir enerjiye yatırım yapsa da kömürden çıkış planı henüz yok. AB ile ilişkilerde Yeşil Mutabakat kapsamında sınırda karbon düzenlemesi yaklaşıyor. Türkiye'nin, iklim finansmanı ve teknoloji desteğiyle adil bir geçiş planı hazırlaması, hem ekonomi hem de dış politika açısından önemli.
