Artan petrol fiyatları, biyoyakıt üretiminde kullanılan mısır, şeker kamışı ve palmiye yağı gibi tarım ürünlerine olan talebi hızla artırıyor. Uzmanlar, bu durumun küresel gıda fiyatlarını daha da yukarı çekerek dünyayı yeni bir gıda krizine sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor. Biyoyakıtlara yönelik bu "tehlikeli oyunun" özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda enflasyonunu körükleyeceği belirtiliyor.
Biyoyakıt talebindeki büyük sıçrama
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, 2023 yılında biyoyakıt talebinin yüzde 30'a yakın artması bekleniyor. Bu artışın temel nedeni, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası petrol fiyatlarındaki yükseliş ve ülkelerin enerji arz güvenliğini sağlama çabaları. ABD, Brezilya ve Endonezya gibi büyük biyoyakıt üreticileri, üretim kapasitelerini artırırken, Avrupa Birliği de yeşil enerji hedefleri doğrultusunda biyoyakıt kullanımını teşvik ediyor.
Ancak uzmanlar, bu talebin tarım ürünlerinin fiyatlarını yukarı çektiğine dikkat çekiyor. Özellikle mısır, soya fasulyesi ve palmiye yağı fiyatları son aylarda önemli ölçüde arttı. Dünya Bankası verilerine göre, küresel gıda fiyatları endeksi 2022'de tarihi zirvelere ulaştıktan sonra 2023'te de yüksek seyrediyor. Biyoyakıt talebindeki artış, bu fiyatların daha da yükselmesine neden olabilir.
Gıda ve enerji arasında sıkışan dünya
Biyoyakıtların gıda güvenliği üzerindeki etkisi, uzun süredir tartışma konusu. 2007-2008 yıllarında yaşanan gıda krizinde de biyoyakıt üretiminin önemli bir rol oynadığı belirtiliyor. O dönemde mısır fiyatları ikiye katlanmış ve dünya genelinde gıda kaynaklı protestolar patlak vermişti. Uzmanlar, benzer bir senaryonun tekrarlanabileceği uyarısında bulunuyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre, dünya genelinde 820 milyon insan yetersiz beslenme ile karşı karşıya. Gıda fiyatlarındaki herhangi bir artış, bu insanların durumunu daha da kötüleştirebilir. Ayrıca, biyoyakıt üretimi için kullanılan tarım arazileri, gıda üretiminden vazgeçilmesine neden oluyor. Bu durum, özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda arzını olumsuz etkiliyor.
Öte yandan, biyoyakıtların iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolü de sorgulanmaya başlandı. Bazı araştırmalar, biyoyakıt üretiminin sera gazı emisyonlarını azaltmadığını, hatta artırabileceğini gösteriyor. Özellikle palmiye yağı gibi ürünlerin üretimi için ormanların yok edilmesi, karbon salınımını artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarım ürünlerinde net ithalatçı konumunda olduğu için küresel gıda fiyatlarındaki artıştan doğrudan etkileniyor. Biyoyakıt talebinin yükselmesi, özellikle mısır, soya ve ayçiçek yağı gibi temel gıda maddelerinin fiyatlarını artırarak ülkedeki gıda enflasyonunu körükleyebilir. Ayrıca, enerji ithalatında dışa bağımlı olan Türkiye, biyoyakıt gibi alternatif enerji kaynaklarına yönelirken, gıda güvenliği ile enerji arz güvenliği arasında bir denge kurmak zorunda. Bu gelişme, Türkiye'nin tarım politikalarında daha sürdürülebilir ve yerel üretimi teşvik eden adımlar atması gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
