Birleşik Krallık'ta ekonomik büyüme tartışmaları yeni bir boyut kazandı. İktisatçılar ve siyasetçiler, ülkenin verimlilik krizini aşmak için büyümeyi hızlandırmaya odaklanmış durumda. Ancak uzmanlar, bu hedefe ulaşmanın yalnızca Londra ve Güneydoğu gibi ekonomik sıcak noktalara yatırım yapmakla mümkün olmayacağını vurguluyor. Asıl sorunun, 'kuzey-güney' ayrımından ziyade, ekonomik fırsatlara erişimi olan 'içeridekiler' ile bu fırsatların dışında kalan 'dışarıdakiler' arasındaki uçurum olduğu belirtiliyor. Bu perspektif, bölgesel eşitsizliklere yönelik geleneksel yaklaşımları sorguluyor ve daha kapsayıcı bir büyüme stratejisinin gerekliliğine işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
Birleşik Krallık'ın bölgesel dengesizlikleri yeni bir olgu değil. Sanayi Devrimi'nden bu yana ülkenin kuzeyi ve güneyi arasında belirgin ekonomik farklılıklar var. Ancak son yıllarda bu ayrım daha da derinleşti. 2008 finansal krizinden sonra Londra merkezli hizmet sektörü hızla toparlanırken, imalat sanayisinin yoğun olduğu kuzey bölgeleri gerilemeye devam etti. COVID-19 salgını ise bu eşitsizlikleri daha da görünür kıldı. Hükümetin 'Seviye Atlamak' (Levelling Up) girişimi, bölgesel farklılıkları azaltmayı hedefliyor, ancak eleştirmenler bu politikanın yeterince etkili olmadığını savunuyor. Yeni yaklaşım, 'içeridekiler-dışarıdakiler' çerçevesinin daha doğru bir teşhis sunduğunu öne sürüyor. Buna göre, sorun coğrafi bir kuzey-güney ayrımından ziyade, eğitim, beceri, altyapı ve sosyal sermaye gibi faktörlere erişimdeki eşitsizlikten kaynaklanıyor. Örneğin, birçok kuzey şehrinin merkezlerinde yüksek vasıflı işler ve yatırımlar yoğunlaşmışken, aynı bölgenin banliyöleri ve çevre kasabaları bu fırsatlardan mahrum kalıyor. Bu durum, büyümenin meyvelerinin adil dağılmadığı bir tablo ortaya koyuyor.
Ekonomistler, bu eşitsizliğin üstesinden gelmek için büyüme politikalarının yeniden şekillendirilmesi gerektiğini belirtiyor. 'İçeridekiler' genellikle büyük şehirlerde yaşayan, yüksek eğitimli ve iyi bağlantılara sahip bireylerden oluşuyor. 'Dışarıdakiler' ise kırsal alanlarda ya da küçük kasabalarda ikamet eden, düşük vasıflı işlerde çalışan veya işsiz olan kesimleri kapsıyor. Bu ayrım, sadece bölgeler arası değil, aynı bölge içinde de geçerli. Örneğin, Londra'nın görece yoksul semtlerinde yaşayanlar da 'dışarıdakiler' kategorisine girebiliyor. Bu nedenle, politika yapıcıların coğrafi hedeflemelerden ziyade, bireysel ve toplumsal düzeydeki engelleri kaldırmaya odaklanması gerekiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu tartışma yalnızca Birleşik Krallık'a özgü değil. Birçok gelişmiş ekonomi, benzer bir 'içeridekiler-dışarıdakiler' dinamiğiyle karşı karşıya. ABD'de kıyı eyaletleri ile iç bölgeler arasındaki uçurum, Fransa'da Paris ile taşra arasındaki farklılıklar, Almanya'da eski Doğu ve Batı arasındaki uyum sorunu benzer örnekler. Küreselleşme ve teknolojik dönüşüm, belirli merkezlerde yoğunlaşan fırsatları artırırken, geri kalan bölgeleri geride bırakıyor. Bu durum, popülist siyasetin yükselişinde de önemli bir faktör olarak görülüyor. Ekonomik olarak dışlanmış hisseden seçmenler, mevcut sisteme tepki olarak radikal partilere yönelebiliyor. Dolayısıyla, 'içeridekiler-dışarıdakiler' ayrımını kapatmak, sadece ekonomik değil, aynı zamanda siyasi istikrar açısından da kritik öneme sahip. Birleşik Krallık'taki Brexit süreci de bu ayrımın bir yansıması olarak değerlendirilebilir. 'Dışarıdakiler', küreselleşmenin kaybedenleri olarak AB'den çıkışı bir çözüm olarak gördü. Ancak Brexit sonrası dönem, bu sorunun basit bir çıkışla çözülmediğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de benzer bir 'içeridekiler-dışarıdakiler' dinamiği söz konusu. İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirler ekonomik fırsatları çekerken, Anadolu'nun kırsal bölgeleri ve Doğu-Güneydoğu illeri bu gelişmenin dışında kalıyor. Hükümetin Doğu ve Güneydoğu'ya yönelik kalkınma projeleri olsa da, eşitsizlikler devam ediyor. Birleşik Krallık'taki bu tartışma, Türkiye'nin bölgesel kalkınma politikalarına ışık tutabilir. Salt coğrafi hedeflemeler yerine, eğitim, altyapı ve teknolojiye erişimi artırarak 'dışarıdakileri' ekonomiye dahil etmek, daha sürdürülebilir bir büyüme sağlayabilir. Ayrıca, bu yaklaşımın Türkiye'nin AB üyelik süreci ve bölgesel işbirlikleri açısından da potansiyel dersler barındırdığı söylenebilir. Ancak Türkiye'nin yapısal sorunları, bu tür bir dönüşümü daha karmaşık kılıyor.
