Hindistan'ın öncülük ettiği ve Bangladeş, Butan, Hindistan, Myanmar, Nepal, Sri Lanka ile Tayland'ı bir araya getiren BIMSTEC (Körfez İşbirliği Teşkilatı'nın Asya versiyonu olarak da anılan çok taraflı örgüt), yıllardır bölgesel entegrasyonun sembolü olmaktan öteye geçemedi. Oysa uzmanlara göre, Hindistan'ın 'Act East' Politikası'nın başarısı büyük ölçüde bu örgütün kuzeydoğu Hindistan'daki altyapı, ticaret ve bağlantı projelerini hayata geçirme kapasitesine bağlı. New Delhi, stratejik söylemlerle pratik uygulamalar arasındaki makası kapatamazsa, BIMSTEC potansiyelini gerçekleştiremeyecek.
Gelişmenin Arka Planı: Stratejiden Uygulamaya Geçiş
Hindistan Başbakanı Narendra Modi, 2014'te iktidara geldiğinde 'Doğu'ya Bak' (Look East) politikasını 'Doğu'ya Harekete Geç' (Act East) olarak yeniden adlandırmış ve bu politikanın merkezine Kuzeydoğu Hindistan'ı koymuştu. Bölgenin uzun yıllar ihmal edildiğini kabul eden Modi hükümeti, BIMSTEC'i Güneydoğu Asya ile bağlantı kurmanın ana araçlarından biri olarak tanımladı. Ancak aradan geçen 10 yıla rağmen, bölgeler arası karayolu bağlantıları, enerji hatları ve serbest ticaret anlaşmalarının çoğu kağıt üzerinde kaldı.
Özellikle Hindistan-Myanmar sınırındaki Moreh-Kalewa-Galwa ve Tamu-Kyigone gibi kritik altyapı projeleri, Myanmar'daki iç savaş ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle yavaşladı. BIMSTEC ülkeleri arasındaki serbest ticaret anlaşması müzakereleri ise 20 yılı aşkın süredir devam ediyor. Hindistan Dışişleri Bakanlığı'nın son verilerine göre, 2023'te BIMSTEC ülkeleri arasındaki ticaret hacmi 45 milyar doları buldu ancak bu, bölgenin potansiyelinin çok altında. Karşılaştırma yapmak gerekirse, ASEAN'ın kendi iç ticareti 3 trilyon doları aşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Rekabet ve Fırsatlar
BIMSTEC'in kuzeydoğu Hindistan'daki başarısızlığı yalnızca Hindistan'ı değil, aynı zamanda Çin'in artan bölgesel nüfuzunu dengeleme çabalarını da zayıflatıyor. Pekin, Bangladeş-Çin-Hindistan-Myanmar (BCIM) ekonomik koridoru gibi kendi bağlantı girişimlerini sürdürürken, Hindistan'ın BIMSTEC'i canlandırma çabası jeopolitik bir gereklilik haline gelmiş durumda. Tayland, Sri Lanka ve Nepal gibi ülkeler de BIMSTEC'in alternatif bir platform olarak güçlenmesini istiyor, çünkü Çin'e ekonomik bağımlılıkları artıyor.
ABD, Japonya ve Avustralya gibi Hint-Pasifik odaklı güçler, BIMSTEC'i Hindistan'ın öncülüğünde bir denge unsuru olarak görüyor. Ancak örgütün kurumsal kapasitesinin zayıflığı, somut projelerin sürekli ertelenmesine yol açıyor. Örneğin, Hindistan-Myanmar-Tayland karayolu projesi (IMT-Trilateral Highway) 2016'da başlatılmasına rağmen halen bitmiş değil. Uzmanlar, bu projelerin tamamlanması halinde Kuzeydoğu Hindistan'ın Myanmar ve Tayland'a açılan bir ticaret kapısına dönüşebileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BIMSTEC'in kuzeydoğu Hindistan odağı, Türkiye'nin Asya-Pasifik stratejisi açısından dolaylı bir öneme sahip. Türkiye, son yıllarda Hindistan ile ticari ve savunma ilişkilerini geliştirmeye çalışsa da, BIMSTEC ülkeleriyle doğrudan bağları sınırlıdır. Bununla birlikte, bu örgütün başarısızlığı Çin'in bölgedeki altyapı yatırımlarını daha da baskın hale getirebilir. Türkiye'nin Orta Koridor ve Kalkınma Yolu gibi girişimleri, Asya'da alternatif bağlantı hatları yaratmayı hedefliyor; BIMSTEC'in tıkanması, Türkiye'nin bu projelerini bölge için daha cazip kılabilir. Ancak Türkiye, Hindistan ve Myanmar gibi ülkelerle doğrudan bağlantılı olmadığı için bu etki sınırlı kalıyor.
