Lübnan'ın başkenti Beyrut'un sahil şeridinde kurulan bir yerinden edilme kampında yaşayan 35 yaşındaki Jenan Habash, üç aydır temel ihtiyaçlardan yoksun bir hayat sürüyor. "Bu mu güvenlik?" sorusunu yönelten Habash, Baalbek'ten kaçarak 5 ve 10 yaşlarındaki iki kızıyla birlikte sığındığı kampın 175 çadırından birinde yaşıyor. Kampta ne akan su ne de sağlık koşulları var; çadırların etrafı çamur ve atıklarla dolu. Habash, savaşın ortasından kaçtığını ancak şimdi de insanlık dışı koşullarda yaşamak zorunda kaldığını belirtiyor. Lübnan'daki ekonomik çöküş ve siyasi istikrarsızlık nedeniyle yüz binlerce kişi iç göçe zorlanırken, bu kamp sadece bir örnek. Birleşmiş Milletler verilerine göre ülkede 1,5 milyondan fazla Suriyeli mülteci ve 200 bin kadar Lübnanlı yerinden edilmiş durumda. Ancak kampların çoğu, temel altyapıdan yoksun olduğu için sağlık sorunları hızla yayılıyor. Jenan Habash, kızlarının eğitim alamadığından ve sürekli hastalandıklarından yakınıyor.
Lübnan'daki insani krizin derinleşen boyutu
Lübnan, 2019'dan bu yana derin bir ekonomik krizle boğuşuyor. Bankacılık sisteminin çökmesi, elektrik ve su gibi temel hizmetlerin aksaması, halkı yoksulluğa sürükledi. Dünya Bankası'na göre Lübnan, 150 yılda yaşanan en büyük ekonomik krizlerden birini yaşıyor. Bu kriz, özellikle gıda ve ilaç fiyatlarının astronomik şekilde yükselmesine neden oldu. Bir ekmek somununun fiyatı iki yılda on kat arttı. Sağlık hizmetleri çökmüş durumda; hastaneler ilaç ve tıbbi malzeme bulmakta zorlanıyor. Bu tablo, iç göçü ve kamplaşmayı körüklüyor. Beyrut sahilindeki kamp da bu trajedinin bir yansıması. Yerel sivil toplum kuruluşları, hükümetten yardım gelmediği için kısıtlı kaynaklarla destek olmaya çalışıyor.
Habash'ın hikâyesi, bireysel bir dramdan çok daha fazlası. O, savaştan kaçarken aynı zamanda ekonomik çöküşün kurbanı. Baalbek'teki evini bombalamalardan kaçarken terk etti; şimdi ise deniz kıyısında bir çadırda yaşam mücadelesi veriyor. Kızlarının okula gidememesi, en büyük endişesi. "Onların geleceği yok" diyor Habash. Kamptaki diğer aileler de benzer hikâyeler anlatıyor. Kimi Suriye savaşından kaçmış, kimi Lübnan'ın kendi içindeki şiddetten. Hepsi de uluslararası yardımın yetersizliğinden şikâyetçi.
Bölgesel ve küresel boyut: Unutulan bir kriz
Lübnan'daki insani kriz, bölgesel istikrarsızlığın bir sonucu olduğu kadar, aynı zamanda küresel ilgisizlikle de derinleşiyor. Suriye savaşı, Lübnan'a büyük bir mülteci akınına yol açtı; ülke nüfusunun yaklaşık dörtte biri artık mülteci. Bu durum, kaynaklar üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. AB ve BM, Lübnan'a yardım çağrıları yapsa da fonlar yetersiz kalıyor. 2023 yılında BM'nin Lübnan için talep ettiği yardım miktarının ancak yüzde 30'u karşılanabildi. Bu, kamplardaki yaşam koşullarının giderek kötüleşmesine neden oluyor.
Öte yandan Lübnan'daki siyasi kriz, hükümetin işlevsiz kalmasına yol açtı. Ülke 2022'den bu yana cumhurbaşkanı seçemiyor; hükümet geçici olarak görev yapıyor. Bu belirsizlik, kriz yönetimini neredeyse imkânsız hale getiriyor. Beyrut'taki patlama, banka iflasları ve son olarak pandemi, ülkeyi iflasın eşiğine getirdi. Küresel ölçekte Ukrayna savaşı ve diğer büyük krizler, Lübnan'ı unuttururken, burada yaşanan insani dram her geçen gün büyüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Lübnan'daki insani kriz, Türkiye'nin sınır komşusu olmamakla birlikte bölgesel istikrar açısından önemli bir sınamadır. Türkiye, Suriye savaşından bu yana milyonlarca mülteciye ev sahipliği yaparken, Lübnan'daki benzer bir krizin yayılma potansiyeli Ankara için dikkate alınması gereken bir faktördür. Lübnan'da artan yoksulluk ve istikrarsızlık, Akdeniz'deki düzensiz göç rotalarını etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, Lübnan'daki siyasi krizde kilit bir aktör olan İran ve Suudi Arabistan arasındaki nüfuz mücadelesinden doğrudan etkilenmektedir. Türkiye'nin Lübnan'a insani yardımda bulunması ve diplomatik girişimleri, bölgedeki nüfuzunu koruma stratejisinin bir parçası olarak okunabilir. Ancak şu an için Türk dış politikasının Lübnan'a yönelik somut bir adımı bulunmamaktadır; durumun izlenmesi ve olası bir kriz halinde hazırlıklı olunması önem taşımaktadır.
