Avrupa Komisyonu, Kıbrıs'ın Schengen Bölgesi'ne katılmaya hazır olduğunu duyurdu. Ancak adanın bölünmüşlüğü ve İngiliz askeri üsleri, Kıbrıs'ın Avrupa'nın vizesiz seyahat bölgesine katılma yolunu hâlâ karmaşık hale getiriyor. Komisyon'un son değerlendirmesine göre Kıbrıs, Schengen müktesebatına uyum konusunda önemli ilerleme kaydetti ve teknik olarak hazır. Yine de siyasi ve hukuki engeller, ülkenin Schengen'e tam üyeliğini belirsizleştiriyor.
Kıbrıs'ın Schengen sürecinde geldiği nokta
Kıbrıs, 2004 yılında Avrupa Birliği'ne üye oldu ancak Schengen Bölgesi'ne hiç katılmadı. Ada, AB'nin dış sınırlarının korunması, vize politikası, polis işbirliği ve kişisel verilerin korunması gibi Schengen kriterlerini yerine getirmek için uzun yıllardır çalışmalar yürütüyor. Avrupa Komisyonu'nun son teknik değerlendirmesi, Kıbrıs'ın bu alanlarda önemli mesafe kat ettiğini ortaya koydu. Komisyon sözcüsü, Kıbrıs'ın Schengen Bilgi Sistemi'ne (SIS) katılmaya hazır olduğunu ve gerekli teknik altyapıyı büyük ölçüde tamamladığını belirtti.
Ancak Schengen'e katılım, yalnızca teknik hazırlıkla sınırlı değil. Üye devletlerin oybirliğiyle onayı gerekiyor. Bu noktada Kıbrıs'ın karşısına adanın 1974'ten bu yana süren bölünmüşlüğü çıkıyor. Yeşil Hat olarak bilinen ve adayı ikiye bölen fiili sınır, Schengen rejiminin uygulanmasında özel düzenlemeler gerektiriyor. AB, Kıbrıs'ın kuzeyinde fiili kontrolü bulunmayan bölgeler için istisnalar tanıyabilir ancak bu durum Schengen'in bütünlüğü açısından tartışma yaratıyor.
Bölünmüşlük ve egemen üsler sorunu
Kıbrıs'ın kuzeyi, 1974'teki müdahalenin ardından fiilen Türkiye'nin etkisi altında ve AB müktesebatı bu bölgede askıya alınmış durumda. Schengen Bölgesi'ne katılım halinde, adanın kuzeyi ile güneyi arasındaki geçişlerin nasıl yönetileceği belirsizliğini koruyor. AB yetkilileri, Yeşil Hat üzerindeki kontrollerin Schengen standartlarına uygun hale getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak Kıbrıs Rum yönetimi, adanın tamamı üzerinde egemenlik iddiasında bulunduğu için kuzeyde Schengen uygulamasının fiili olarak mümkün olmadığını savunuyor.
Diğer bir önemli sorun ise adadaki İngiliz askeri üsleri. Ağrotur (Akrotiri) ve Dikelya (Dhekelia) üsleri, 1960 anlaşmalarıyla Birleşik Krallık'ın egemenliği altında ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin AB üyeliğinden muaf tutulmuş durumda. Bu üsler, AB hukuku açısından Kıbrıs toprağı sayılmıyor. Schengen Bölgesi'ne katılım halinde, bu askeri üslerden yapılan seyahatlerin nasıl kontrol edileceği sorusu gündeme gelecek. İngiltere'nin AB üyesi olmaması nedeniyle, üsler ile Kıbrıs arasındaki geçişlerde Schengen kurallarının uygulanması gerekecek. Bu da ek güvenlik ve sınır yönetimi düzenlemelerini zorunlu kılabilir.
Ayrıca, Kıbrıs'ın Schengen'e katılması durumunda, Türkiye ile olan deniz ve hava sınırlarında da yeni düzenlemeler gerekecek. Türkiye, Kıbrıs'ın Schengen üyeliğini tanımadığı için bu durum iki ülke arasındaki ilişkilerde yeni bir gerilim kaynağı olabilir. AB yetkilileri, Kıbrıs'ın Schengen'e katılımının Türkiye ile vize serbestisi diyaloğunu da etkileyebileceğini kabul ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kıbrıs'ın Schengen Bölgesi'ne katılımı, Türkiye'nin AB ile vize serbestisi sürecini doğrudan etkileyebilir. Ada'nın Schengen üyesi olması halinde, Türk vatandaşlarının Kıbrıs'a seyahatleri vizeye tabi olacak ve bu durum Türkiye'nin AB ile yürüttüğü vize diyaloğunda yeni bir koşul olarak öne çıkabilir. Ayrıca, Kıbrıs'ın Schengen'e katılması, Doğu Akdeniz'deki dengeleri ve Türkiye'nin AB üyeliği perspektifini de etkileyebilir. Türkiye, Kıbrıs Rum yönetimini tanımadığı için Schengen üyeliğini de siyasi bir manevra olarak değerlendirebilir. Bu gelişme, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde yeni bir müzakere başlığı açılmasına yol açabilir.
