ABD yönetiminin, iç piyasada akaryakıt fiyatlarını düşürmek amacıyla dizel ihracatına yasak getirmeyi değerlendirdiği ve kararın yakında açıklanabileceği belirtiliyor. Söz konusu adımın, küresel petrol ürünleri piyasalarında arz sıkıntısına yol açarak fiyatları daha da yükseltmesi ve Washington'un hedeflediğinin tam tersi bir etki yaratması endişesi dile getiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD'de benzin fiyatları yaz aylarında rekor seviyelere ulaşmış, enflasyonun ana bileşenlerinden biri haline gelmişti. Başkan Joe Biden yönetimi, stratejik petrol rezervlerinden yapılan satışlar ve Suudi Arabistan'a yönelik üretim artışı çağrıları gibi çeşitli araçlarla fiyatları dizginlemeye çalıştı. Ancak dizel ve diğer orta distilat ürünlerdeki sıkışıklık devam ediyor. ABD'nin dizel ihracatı, günlük yaklaşık 1 milyon varil seviyesinde seyrediyor ve bu miktarın büyük bölümü Latin Amerika ve Avrupa'ya gidiyor. Beyaz Saray'ın, iç piyasada stokları artırmak için bu ihracatı kısıtlamayı düşündüğü ifade ediliyor. Uzmanlar, böyle bir yasağın küresel rafineri marjlarını yükselteceğini, Avrupa'da dizel kıtlığına yol açabileceğini ve nihayetinde ABD'de de pompa fiyatlarını artırabileceğini vurguluyor. Ayrıca, yasağın ABD'nin ticaret ortaklarıyla ilişkilerini gerebileceği ve Dünya Ticaret Örgütü kurallarına aykırılık teşkil edebileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Dizel, küresel ekonominin can damarı. Kamyon taşımacılığı, tarım, inşaat ve sanayi üretimi büyük ölçüde dizele bağımlı. ABD'nin ihracatı kısıtlaması, özellikle Avrupa'da enerji kriziyle boğuşan ülkeler için yeni bir şok anlamına gelir. Avrupa, Rus dizelini boykot etmeye hazırlanırken ABD'den gelen ikmaller kritik önem taşıyor. Yasağın yürürlüğe girmesi halinde, Avrupa'daki dizel fiyatları rekor kırabilir ve enflasyonu daha da körükleyebilir. Asya'da da benzer etkiler görülebilir; Japonya, Güney Kore ve Hindistan gibi ülkeler ABD dizeline bağımlı. Öte yandan, yasak, OPEC+ ülkelerinin elini güçlendirebilir ve küresel petrol diplomasisinde yeni dengeler yaratabilir. Uluslararası Enerji Ajansı, böyle bir adımın küresel enerji güvenliğini tehlikeye atacağı uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal eden bir ülke olarak dizel fiyatlarındaki dalgalanmalardan doğrudan etkileniyor. ABD'nin olası ihracat yasağı, küresel dizel arzını sıkılaştırarak fiyatları yükseltebilir; bu da Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkiler. Ayrıca, Türkiye'nin Irak ve Rusya'dan yaptığı dizel ithalatı alternatif kaynaklara yönelebilir. Jeopolitik açıdan ise ABD'nin tek taraflı hamlesi, Türkiye'nin enerji güvenliği stratejilerini gözden geçirmesine neden olabilir. Ankara, Avrupa ile enerji işbirliğini güçlendirirken, Orta Doğu ve Hazar havzasıyla ilişkilerini derinleştirebilir.
