ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'ın Körfez'deki müttefiklere vereceği her türlü zararın, dondurulan İran varlıklarından tazmin edileceğini duyurdu. Bessent ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerde uygulanacak ücretlerin de bu fonlardan karşılanabileceğini belirtti. Bu açıklama, İran'ın bölgedeki artan askeri faaliyetleri ve ABD'nin yaptırım politikalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Washington yönetimi, Tahran'ın Körfez ülkelerine yönelik tehditlerini caydırmak için ekonomik araçları kullanmayı hedefliyor. Bessent'in açıklamaları, İran ile ABD arasındaki gerilimin tırmanabileceğine işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları, 2018'de dönemin Başkanı Trump'ın nükleer anlaşmadan çekilmesiyle sertleşmişti. Biden yönetimi ise dolaylı müzakerelere rağmen yaptırımları kaldırmadı. Dondurulan İran varlıklarının büyük kısmı, petrol satışlarından elde edilen ve yabancı bankalarda tutulan paralardan oluşuyor. Tahran, bu fonların insani amaçlarla kullanılmasına izin verilmesini talep ediyor. Bessent'in sözleri, bu varlıkların askeri tazminat amaçlı kullanılabileceği anlamına geliyor. Uzmanlar, bunun uluslararası hukuk açısından tartışmalı olduğunu belirtiyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı geçiş ücretleri, İran'ın stratejik bir kozu olarak görülüyor. Bessent'in bu konuyu gündeme getirmesi, ABD'nin boğazda serbest geçişi garanti altına alma çabası olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın Körfez monarşileriyle ilişkileri, özellikle Suudi Arabistan ve BAE ile gergin seyrediyor. Yemen'deki Husilere destek, Lübnan'da Hizbullah'ın varlığı ve Irak'taki nüfuz mücadelesi, gerilimi artırıyor. ABD'nin bu açıklaması, Körfez ülkelerine güvence verme amacı taşıyor. Ancak Tahran, varlıklarının kullanılmasını ekonomik savaş ilanı olarak görebilir. Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçiyor. Geçiş ücretlerinin dondurulan fonlardan karşılanması, uluslararası nakliye şirketlerini de etkileyebilir. Çin ve Hindistan gibi enerji ithalatçıları, bu durumdan doğrudan etkilenecek. ABD'nin bu hamlesi, aynı zamanda İran'ın bölgedeki milis güçlerine yönelik operasyonlarını sınırlama stratejisinin bir parçası. Rusya ise bu durumu, ABD'nin uluslararası hukuku ihlali olarak eleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler sürdürmeye çalışıyor. ABD'nin bu açıklaması, bölgede yeni bir gerilim hattı oluşturabilir. Türkiye'nin enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığı İran'a yönelik yaptırımların sıkılaşması, Türk ekonomisini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Hürmüz Boğazı'ndaki olası bir kriz, Türkiye'nin doğalgaz ve petrol fiyatları üzerinden dolaylı etkilenmesine yol açabilir. Ankara, hem ABD hem de İran ile diyaloğu sürdürerek bölgesel istikrarı korumaya çalışacaktır. Bu gelişme, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve dış politikası açısından yakından takip edilmelidir.
