Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in yatırım elçisi Kirill Dmitriev, Alaska ile Rusya arasında Berring Boğazı'nın altından geçmesi planlanan denizaltı tünel projesinin fizibilite çalışmalarının sürdüğünü duyurdu. Dmitriev, Rusya'nın ABD ile çeşitli projelerde ortak yatırıma hazırlandığını belirterek, iki ülke arasında stratejik bir ulaşım koridoru oluşturmayı hedeflediklerini ifade etti. Projenin ilk kez 1905 yılında Rus Çarı II. Nikolay tarafından gündeme getirildiği, ancak Soğuk Savaş döneminde rafa kaldırıldığı biliniyor. Son yıllarda küresel ısınmanın Arktik deniz yollarını açmasıyla birlikte bölgeye olan ilgi yeniden arttı.
Berring tünel projesinin fizibilitesi ve yatırım boyutu
Rusya'nın Washington Büyükelçisi sıfatını da taşıyan Kirill Dmitriev, Rus devlet televizyonu Rossiya-1'e yaptığı açıklamada, "Berring Boğazı tünel projesinin fizibilite çalışmaları devam ediyor. Bu, iki ülke arasında diğer birçok proje gibi ortak yatırım fırsatı olarak görülüyor" ifadelerini kullandı. Dmitriev, tünelin sadece ulaşım değil, aynı zamanda enerji ve telekomünikasyon altyapısı için de kritik bir koridor olacağını vurguladı.
Proje, Alaska'nın batı kıyısındaki Nome şehri ile Rusya'nın Çukotka bölgesindeki Uelen kasabası arasında yaklaşık 90 kilometrelik bir su altı tünelini öngörüyor. Tahmini maliyetin 65-100 milyar dolar arasında olduğu belirtilirken, tünelin demiryolu ve karayolu taşımacılığına imkan vermesi planlanıyor. ABD Tarım Bakanlığı'nın 2013 tarihli bir raporu, tünelin inşa süresinin 15 yılı bulabileceğini ve günlük 3 bin ton yük taşıma kapasitesine sahip olacağını öngörmüştü.
Uzmanlar, tünelin Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika arasında kesintisiz bir kara bağlantısı sağlayacağını, Rusya'nın Doğu Sibirya'sındaki enerji kaynaklarının küresel pazarlara açılımını hızlandıracağını ve Arktik rotaları kıtanın iç kesimlerine entegre edeceğini belirtiyor. Ancak projenin önünde teknik zorlukların yanı sıra jeopolitik engeller de bulunuyor. Soğuk Savaş sonrası Rusya-ABD ilişkilerinin inişli çıkışlı seyri ve son yıllarda Ukrayna krizi nedeniyle derinleşen güvensizlik, tünelin finansmanı için gerekli siyasi iradenin oluşmasını zorlaştırıyor.
Küresel jeopolitik denklemde Berring Boğazı
Berring Boğazı, sadece Rusya ve ABD için değil, tüm Arktik bölgenin stratejik önemi açısından kritik bir yerde bulunuyor. Küresel ısınma nedeniyle eriyen buzullar, Kuzey Deniz Yolu'nun yıl boyunca giderek daha fazla kullanılabilir hale gelmesini sağlıyor. Rusya, bu rotayı alternatif bir Süveyş Kanalı olarak tanımlayarak bölgedeki askeri varlığını artırırken, Çin de "Polar İpek Yolu" kapsamında Arktik'e ilgisini yoğunlaştırıyor.
Berring tüneli, bu bağlamda Asya'dan Kuzey Amerika'ya doğrudan bir kara yolu sunarak küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. Örneğin, Şanghay'dan New York'a bir konteyner gemisiyle 35 gün süren nakliye, tünel sayesinde 15 güne inebilir. Ancak projenin hayata geçmesi için ABD Kongresi'nin onayı, çevre etki değerlendirmeleri ve yerli halkların rızası gibi bir dizi idari ve hukuki sürecin tamamlanması gerekiyor. Ayrıca, Rusya'nın ukrayna işgali nedeniyle Batı yaptırımları altındayken ABD ile ortak yatırım yapma konusu, Washington'da halen tartışmalı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Berring Boğazı tünel projesi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel ticaret yollarının çeşitlenmesi ve Arktik bölgesindeki jeopolitik rekabetin derinleşmesi açısından önem taşıyor. Türkiye, Orta Koridor ve Bakü-Tiflis-Kars demiryolu hattını Asya-Avrupa ticaretinde alternatif bir rota olarak konumlandırmaya çalışırken, Berring tüneli Kuzey Koridor'u canlandırarak bu stratejiye rakip olabilir. Ayrıca, proje Rusya-ABD ilişkilerinde yeni bir işbirliği alanı açma potansiyeli taşıdığı için, Türkiye'nin Moskova ve Washington ile dengeli dış politikasını etkileyebilir. Ancak projenin on yıllar alması beklenen inşa süreci ve siyasi engeller, Türkiye'nin kısa vadede bir risk veya fırsatla karşı karşıya olmadığını gösteriyor.
