Belçika Başbakanı Bart De Wever, Fransa ve Almanya'nın ortaklaşa yürüttüğü Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (Future Combat Air System, FCAS) projesini sert bir dille eleştirerek 'tam bir aptallık' olarak nitelendirdi. İspanya'nın da dahil olduğu proje, 2040 yılına kadar Almanya'nın Eurofighter ve Fransa'nın Rafale savaş uçaklarının yerini alması hedeflenen altıncı nesil bir savaş uçağı geliştirmeyi amaçlıyor. De Wever, projenin maliyet, zamanlama ve teknolojik hedefler açısından gerçekçi olmadığını, ayrıca Avrupa savunma işbirliğindeki derin çatlakları ortaya çıkardığını vurguladı.
Gelişmenin arka planı
FCAS, 2017 yılında Fransa ve Almanya tarafından başlatıldı ve 2019'da İspanya'nın katılımıyla üçlü bir proje haline geldi. Proje, insanlı ve insansız hava araçlarından oluşan bir 'savaş sistemi' geliştirmeyi hedefliyor. Ancak, başlangıcından bu yana proje, ortaklar arasındaki endüstriyel paylaşım, teknolojik liderlik ve maliyet dağılımı konularında ciddi anlaşmazlıklarla boğuşuyor. Almanya'nın Eurofighter üreticisi Airbus, Fransa'nın Dassault Aviation ile yetki çatışması yaşarken, Fransa'nın motor üreticisi Safran da varsayılan olarak liderlik talebinde bulundu.
De Wever'in eleştirileri, Belçika'nın projeye dahil olmama kararının hemen ardından geldi. Belçika, 2023'te ABD yapımı F-35 savaş uçaklarını satın alma trendine uyum sağlamıştı. Başbakan, 'Avrupa'nın ortak bir savaş uçağı geliştirmesi gerekiyorsa, bunun verimli ve işbirlikçi bir şekilde yapılması gerekir. Şu anki proje, ulusal çıkarların Avrupa çıkarlarının önüne geçtiği bir karmaşadan ibaret' dedi. Bu açıklamalar, özellikle Ukrayna savaşının Avrupa savunma kapasitesini artırma çağrılarını gündeme taşıdığı bir dönemde, kıta içindeki bölünmeleri daha da belirgin hale getirdi.
Bölgesel ve küresel boyut
FCAS'ın karşılaştığı zorluklar, Avrupa'nın stratejik özerklik hedefleriyle doğrudan ilgili. Projenin başarısızlığı, Avrupa'nın kritik savunma teknolojilerinde ABD'ye bağımlılığını artırabilir. Halihazırda birçok Avrupa ülkesi, Boeing F/A-18 ve Lockheed Martin F-35 gibi Amerikan jetlerini tercih ediyor. İngiltere, İtalya ve İsveç ise benzer bir proje olan Tempest (GCAP) üzerinde çalışıyor. Bu iki rakip proje, Avrupa savunma sanayisini bölme riski taşıyor ve kaynakların verimsiz kullanılmasına yol açıyor.
Uzmanlar, FCAS'ın hayatta kalabilmesi için ortaklar arasında somut bir endüstriyel paylaşım modeli ve teknoloji transferi anlaşması gerektiğini belirtiyor. Ancak Fransa'nın ulusal şampiyonları koruma ısrarı ile Almanya'nın denge arayışı arasında sıkışan proje, her geçen gün daha da karmaşıklaşıyor. Bu durum, AB'nin 'Avrupa Savunma Teknolojisi ve Endüstriyel Tabanı' (EDTIB) hedefleriyle çelişiyor. Brüksel, birleşik bir savunma pazarı ve Ar-Ge işbirliği çağrıları yaparken, üye ülkelerin milli çıkarları ağır basıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
FCAS'taki bu tıkanma, Türkiye'nin kendi beşinci nesil savaş uçağı KAAN projesini daha da önemli kılıyor. Türkiye, F-35 programından çıkarılmasının ardından milli imkanlarla geliştirdiği KAAN ile Avrupa ve dünya pazarında alternatif bir oyuncu olmayı hedefliyor. Franco-Alman projesindeki başarısızlık, Türkiye'nin savunma sanayisinde elde ettiği göreceli başarının altını çiziyor. Ayrıca, Avrupa'nın stratejik özerklik arayışında Türkiye'nin bir ortak olarak potansiyeli öne çıkabilir. Ancak, Türk savunma sanayisinin hala bazı kritik bileşenlerde (motor, aviyonik) dışa bağımlı olduğu unutulmamalı.
