Tayland'ın başkenti Bangkok'da, trafik kazalarına ilk müdahaleyi yapmak için yarışan gönüllü ambulans ekipleri, hem can kurtarıyor hem de ciddi güvenlik riskleri oluşturuyor. Al Jazeera'nın 101 East programı, bu ekiplerin tehlikeli dünyasına ışık tutuyor. Şehirde her yıl binlerce trafik kazası meydana gelirken, resmi acil servis ekipleri çoğu zaman yetersiz kalıyor. Bu boşluğu dolduran gönüllü ekipler, adeta bir yarış halinde kaza yerine ulaşmaya çalışıyor. Ancak bu yarış, trafik kurallarının ihlali, kazalara neden olma ve hasta mahremiyetinin ihlali gibi sorunları da beraberinde getiriyor.
Gönüllülerin tehlikeli yarışı
Bangkok'da kayıtlı 200'den fazla gönüllü ambulans ekibi bulunuyor. Bu ekipler, genellikle sosyal medya ve telsiz ağları üzerinden kaza ihbarlarını alıyor ve olay yerine en hızlı şekilde ulaşmaya çalışıyor. Ancak bu hırs, trafikte tehlikeli manevralara, kırmızı ışık ihlallerine ve yayalara yol vermemeye kadar varıyor. Yetkililer, bu durumun ikincil kazalara yol açtığını ve gönüllülerin kendilerinin de tehlike altında olduğunu belirtiyor. Ayrıca, gönüllülerin tıbbi eğitim seviyeleri de sorgulanıyor. Bazı ekipler sadece temel ilk yardım bilgisine sahipken, daha donanımlı ekipler paramedik seviyesinde hizmet verebiliyor.
Gönüllü ekipler, genellikle düşük gelirli mahallelerde hizmet veriyor. Çoğu zaman devlet ambulansının ulaşamadığı dar sokaklara giren bu ekipler, halk tarafından takdirle karşılanıyor. Ancak, bu durum aynı zamanda bir rekabeti de beraberinde getiriyor. Ekipler arasında 'ilk ulaşan ben olayım' yarışı, bazen kavgalara ve hatta silahlı çatışmalara dahi yol açabiliyor. Bazı ekiplerin, hasta yakınlarından para talep ettiği veya hasta mahremiyetini ihlal ederek görüntüleri sosyal medyada paylaştığı da biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bangkok'daki bu durum, gelişmekte olan ülkelerde acil sağlık hizmetlerinin yetersizliğinin bir yansıması. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, her yıl trafik kazalarında 1,3 milyon kişi hayatını kaybediyor ve bu ölümlerin yüzde 90'ı düşük ve orta gelirli ülkelerde gerçekleşiyor. Tayland, dünyada trafik kazalarında en yüksek ölüm oranına sahip ülkelerden biri. Bu nedenle gönüllü ekipler, resmi sistemin açığını kapatmada hayati bir rol oynuyor. Ancak, bu ekiplerin denetimsiz ve standardize edilmemiş yapısı, güvenlik ve etik sorunları da beraberinde getiriyor.
Güneydoğu Asya'da birçok ülke benzer sorunlarla karşı karşıya. Endonezya, Filipinler ve Myanmar'da da gönüllü ambulans ekipleri yaygın. Bu ülkelerdeki otoriteler, gönüllü hizmetleri düzenleme ve eğitim standartlarını yükseltme çabası içinde. Tayland hükümeti, 2020 yılında yeni bir acil sağlık yönetmeliği çıkararak gönüllü ekiplerin lisanslanmasını ve denetlenmesini zorunlu hale getirdi. Ancak uygulamada hala büyük boşluklar bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de 112 Acil Sağlık Hizmetleri, oldukça merkezi ve denetimli bir yapıya sahip. Bu nedenle Bangkok'daki gibi başıboş gönüllü ekipler bulunmuyor. Ancak afet durumlarında (örneğin deprem) gönüllü arama kurtarma ekipleri devreye giriyor. AFAD koordinasyonunda çalışan bu ekipler, eğitim ve donanım açısından belirli standartlara tabi. Bangkok örneği, düzenleme ve denetim olmadığında gönüllü hizmetlerin nasıl kaosa dönüşebileceğini gösteriyor. Türkiye, olası bir büyük afette gönüllü katılımını düzenlerken bu tür riskleri göz önünde bulundurmalı. Ayrıca, trafik kazaları Türkiye'de de önemli bir halk sağlığı sorunu; 2022'de 5 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Bu bağlamda, hiçbir ülke acil müdahale sistemlerini ihmal etmemeli.
