Dünyanın en büyük bakır üreticilerinden Şili devlet şirketi Codelco, ölümlü bir iş kazası ve şişirilmiş üretim rakamlarının ortaya çıkmasının ardından ağır bir sorgulamayla karşı karşıya. Tam da yapay zeka ve yeşil enerji dönüşümü nedeniyle bakır talebinin hızla arttığı bir dönemde, şirket 25 milyar dolarlık borç yükü altında eziliyor. Bu çelişki, hem Şili ekonomisi hem de küresel bakır piyasası için kritik riskler barındırıyor.
Ölümlü Kaza ve Şeffaflık Krizi
Geçtiğimiz haftalarda Codelco’nun Chuquicamata madeninde meydana gelen ölümlü kaza, şirketin iş güvenliği ve yönetim uygulamalarına ilişkin endişeleri yeniden alevlendirdi. Kazada hayatını kaybeden işçinin ailesi ve sendikalar, şirketin güvenlik protokollerini ihmal ettiğini iddia ediyor. Daha da çarpıcı olan ise, Codelco’nun yıllardır üretim rakamlarını olduğundan yüksek gösterdiğinin ortaya çıkması. Şirket içi bir denetim, 2020-2023 yılları arasında bakır üretiminin açıklananın yüzde 10 altında olduğunu tespit etti. Bu durum, yatırımcılar ve düzenleyiciler nezdinde güven bunalımı yarattı.
Codelco’nun borç yükü ise 25 milyar doları aşmış durumda. Şirket, yaşlanan madenlerini yenilemek ve yeni projelere yatırım yapmak için büyük miktarda borçlanma yoluna gitmişti. Ancak artan faiz oranları ve düşen bakır fiyatları, bu borcun sürdürülebilirliğini tehlikeye atıyor. Şili hükümeti, şirketin yeniden yapılandırılması için acil önlemler almayı değerlendiriyor; ancak bu süreçte üretimin daha da düşmesinden endişe ediliyor.
Yapay Zeka ve Yeşil Dönüşüm Bakır Talebini Artırıyor
Paradoksal olarak, Codelco’nun krizi tam da küresel bakır talebinin hızla arttığı bir döneme denk geliyor. Yapay zeka veri merkezleri, elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji altyapısı, bakıra olan ihtiyacı patlatmış durumda. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, 2040 yılına kadar bakır talebinin yüzde 50 artması bekleniyor. Bu talep artışı, bakır fiyatlarını son aylarda rekor seviyelere taşıdı. Ancak Codelco’nun üretimindeki düşüş, arz açığını daha da derinleştirebilir ve fiyatların daha da yükselmesine neden olabilir.
Codelco’nun yaşadığı zorluklar, sadece şirketin değil, Şili ekonomisinin de kırılganlığını gözler önüne seriyor. Bakır, Şili’nin ihracat gelirlerinin yüzde 50’sinden fazlasını oluşturuyor. Şili hükümeti, Codelco’nun iflas etmesi halinde ekonomik bir çöküşle karşı karşıya kalabileceğinin farkında. Bu nedenle, şirketin kurtarılması için uluslararası kreditörlerle yeniden yapılandırma görüşmeleri sürüyor. Ancak bu süreçte, şirketin yönetim kurulunda ve üst düzey yöneticilerde önemli değişiklikler bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, bakır ithalatında büyük ölçüde dışa bağımlı bir ülke. Codelco’nun üretim düşüşü ve fiyat artışları, Türkiye’nin bakır tedarik maliyetlerini yükseltebilir. Özellikle elektrikli araç üretimi ve enerji dönüşümü hedefleri doğrultusunda bakır talebi artan Türkiye, bu krizden doğrudan etkilenecektir. Kısa vadede alternatif tedarikçilere yönelme veya bakır fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerinde baskı yaratması muhtemel. Ayrıca, Şili ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi sınırlı olsa da, küresel bakır piyasasındaki bu tür şoklar, Türkiye’nin sanayi üretim maliyetlerini artırarak rekabet gücünü olumsuz etkileyebilir.
