Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının etkisiyle İran havayollarına hava sahasını kapattı. Böylece BAE, daha önce benzer kısıtlamalar getiren Umman, Irak, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkmenistan'a katılmış oldu. Bu adım, İran'ın havacılık sektörünü daha da izole ederken, Tahran yönetiminin bölgesel bağlantılarını zayıflatmayı amaçlayan ABD baskı politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
İran Havacılığına Yönelik Kısıtlamaların Arka Planı
ABD, 2018'de İran nükleer anlaşmasından çekilmesinin ardından İran'a yönelik kapsamlı yaptırımları yeniden yürürlüğe koydu. Bu yaptırımlar, İran'ın petrol ihracatını, bankacılık sistemini ve havacılık sektörünü hedef alıyor. Washington, İran havayollarına uygulanan kısıtlamalarla Tahran'ın uçak satın almasını, yedek parça temin etmesini ve uluslararası hava sahalarını kullanmasını engellemeyi amaçlıyor. ABD yönetimi, İran havayollarının terör örgütleriyle bağlantılı olduğunu ve bölgede istikrarsızlığa katkıda bulunduğunu iddia ediyor. BAE'nin kararı, Körfez ülkeleri arasında İran'a yönelik tutum farklılıklarını da gözler önüne seriyor. BAE, uzun süredir İran ile ticari ve diplomatik ilişkilerini dengede tutmaya çalışırken, son yıllarda ABD'nin baskısına daha fazla uyum sağlıyor. Dubai ve Abu Dabi, İran için önemli bir ticaret kapısı konumundaydı. Ancak bu yeni kısıtlama, İran'ın bölgesel hava bağlantısını ciddi şekilde sekteye uğratacak. Umman, Irak, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkmenistan'ın daha önce benzer adımlar atması, İran'ın kuzey ve batı sınırlarındaki hava koridorlarının da daraldığını gösteriyor. Irak ve Azerbaycan gibi ülkeler, İran ile ekonomik ve kültürel bağları olmasına rağmen ABD yaptırımlarına karşı hassasiyetleri nedeniyle bu yönde karar almak zorunda kaldı. Türkmenistan ise tarafsızlık politikasına rağmen, uluslararası baskılara direnemeyerek İran uçuşlarına kısıtlama getirdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın havacılık sektörü, yıllardır süren yaptırımlar nedeniyle zaten ciddi sorunlarla boğuşuyor. Ülkenin filosu büyük ölçüde eski ve bakımsız uçaklardan oluşuyor. İran, nükleer anlaşma sonrası Airbus ve Boeing ile yaptığı uçak alım anlaşmalarını ABD yaptırımları nedeniyle hayata geçiremedi. Şimdi ise komşu ülkelerin hava sahasını kapatması, İran havayollarının uluslararası operasyonlarını neredeyse imkânsız hale getiriyor. Bu gelişme, İran'ın bölgesel izolasyonunu derinleştirirken, aynı zamanda ABD'nin "maksimum baskı" stratejisinin bir parçası olarak görülüyor. Ancak uzmanlar, bu tür kısıtlamaların İran'ı daha da köşeye sıkıştırarak bölgesel gerilimi artırabileceği uyarısında bulunuyor. İran, hava sahası kısıtlamalarına karşı misilleme olarak kendi hava sahasını kullanan ülkelere yönelik önlemler alabilir. Ayrıca, İran'ın Rusya ve Çin ile havacılık alanında işbirliğini artırarak yaptırımları aşmaya çalışması bekleniyor. Körfez ülkeleri arasında BAE'nin kararı, Suudi Arabistan ve diğer müttefikler üzerinde de baskı oluşturabilir. İran ile ticari ilişkileri olan ülkeler, ABD yaptırımlarına uymadıkları takdirde ikincil yaptırımlarla karşılaşma riski taşıyor. Bu da bölgede ekonomik ve siyasi dengeleri etkiliyor. Uluslararası sivil havacılık kuruluşları, hava sahası kısıtlamalarının uçuş güvenliği ve yolcu hakları açısından endişe verici olduğunu belirtiyor. İranlı yolcular, yurt dışına çıkmak için önce karayoluyla komşu ülkelere gitmek zorunda kalabilir. Bu durum, İran halkı üzerindeki ekonomik ve sosyal baskıyı artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile uzun bir kara sınırına sahip ve İran havayollarının Avrupa'ya açılan kapılarından biri konumunda. BAE ve diğer ülkelerin yasakları, İran havayollarının Türkiye üzerinden uçuş talebini artırabilir. Ancak Türkiye de ABD yaptırımlarına karşı dikkatli bir denge politikası izliyor. Türk Hava Yolları ve diğer şirketler, İran'a uçuşlarda yaptırım riskini gözetmek zorunda. Öte yandan, İran'ın izolasyonu, Türkiye'nin bölgesel bir enerji ve ticaret koridoru olma rolünü güçlendirebilir. Türkiye, İran ile ticaretini sürdürürken ABD ile ilişkilerini germemek için hassas bir diplomasi yürütüyor. Bu gelişme, Türkiye'nin İran'a yönelik insani ve ticari bağlantılarını koruma yönündeki çabalarını zorlaştırabilir.
