Azerbaycan, en yakın müttefiklerinden biri olan İsrail'e karşı nadir görülen bir diplomatik rest çekti. Bakü yönetimi, İsrail Dışişleri Bakanı Yisrael Katz'ın ABD'nin Ermeni soykırımını resmen tanımasını memnuniyetle karşılayan açıklamasına sert tepki gösterdi. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ayhan Hacızade, yaptığı yazılı açıklamada, bu adımın “Azerbaycan topraklarının işgali altındaki Ermenistan'ı cesaretlendirdiğini” ve “bölgesel barışa zarar verdiğini” savundu. Bu açıklama, iki ülke arasında yıllardır süren stratejik ortaklıkta ender rastlanan bir çatlak olarak değerlendiriliyor.
Gerginliğin arka planı
ABD Başkanı Joe Biden, 24 Nisan 2021'de Ermeni soykırımını resmen tanıyarak tarihi bir adım atmıştı. Biden'ın bu kararı, Türkiye ve Azerbaycan tarafından sert bir şekilde eleştirilmişti. İsrail ise uzun süre bu konuda sessiz kalmayı tercih etmiş, ancak Katz'ın geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamayla desteğini netleştirmişti. Azerbaycan için bu, doğrudan bir ihanet olarak algılandı. Zira İsrail, Ermenistan ile fiziksel bir sınırı olmamasına rağmen, bölgede Azerbaycan'ın en büyük silah tedarikçisi konumunda. Özellikle 2020 Dağlık Karabağ Savaşı sırasında İsrail yapımı İHA'lar ve mühimmatlar Azerbaycan ordusuna önemli avantaj sağlamıştı.
İsrail Dışişleri Bakanlığı ise tartışmayı yatıştırmaya çalışarak, Katz'ın açıklamasının “soykırımın tanınmasına ilişkin genel bir destek” olduğunu ve “belirli bir ülkeyi hedef almadığını” duyurdu. Ancak Azerbaycan tarafı bu açıklamayı yeterli bulmadı. Bakü'deki bazı analistler, bu olayın İsrail'in bölgedeki hassas dengeleri anlamadığını gösterdiğini söylüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Ermeni soykırımının tanınması, yalnızca Türkiye ve Azerbaycan'ı değil, tüm Güney Kafkasya'yı etkileyen bir konu. Rusya'nın Ukrayna savaşıyla meşgul olduğu bir dönemde, bölgede yeni bir güç boşluğu oluşuyor. Azerbaycan, İsrail ile olan ittifakını korumak isterken, Türkiye ile de ortak hareket ediyor. Bu üçgen ilişkide, Ermeni soykırımı konusu zaman zaman krizlere yol açabiliyor. ABD'nin tanıması ve İsrail'in buna destek vermesi, Azerbaycan'ı zor durumda bırakıyor. Zira Bakü, Batı ile ilişkilerini geliştirmeye çalışırken, Ermenistan sınırında devam eden gerginlikleri de yönetmek zorunda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ermeni soykırımı iddialarını her zaman reddetmiş ve bu konuda Azerbaycan ile tam bir dayanışma içinde olmuştur. İsrail'in Katz aracılığıyla ABD'nin kararını desteklemesi, Ankara'da da rahatsızlık yaratmıştır. Ancak Türkiye-İsrail ilişkileri son dönemde normalleşme sürecine girmiş durumda. Bu nedenle Ankara, Bakü'nün sert tepkisine rağmen, İsrail ile ticari ve diplomatik ilişkilerini bozmamaya özen gösterecektir. Türkiye için asıl mesele, Güney Kafkasya'daki dengelerin korunması ve Azerbaycan'ın yalnızlaştırılmamasıdır. Bu olay, Türkiye'nin bölgesel bir aktör olarak hem Bakü'yü hem de Tel Aviv'i dengeleme becerisini test edebilir.
