Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, müttefiki İsrail’in 1915 olaylarını Ermeni soykırımı olarak tanımasına sert tepki gösterdi. Bakü yönetimi, bu kararın iki ülke arasındaki stratejik ortaklığa zarar verebileceği uyarısında bulundu. İsrail ile Azerbaycan, savunma ve enerji alanlarında yakın iş birliği yapan iki ülke olarak bilinirken, Baku’nun en yakın dış politika ortağı ise Türkiye. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan yazılı açıklamada, “Tarihi olayların siyasallaştırılarak bir millete karşı suçlama aracı haline getirilmesi kabul edilemez. Bu adım, bölgesel barış ve iş birliğine zarar vermektedir” ifadeleri kullanıldı. Açıklamada ayrıca, İsrail’in bu kararının ikili ilişkilerin geleceğini olumsuz etkileyebileceği vurgulandı.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail Parlamentosu Knesset, 1915 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşanan olayları Ermeni soykırımı olarak tanıyan bir karar tasarısını kabul etti. Karar, sembolik nitelik taşımakla birlikte İsrail’in resmi pozisyonunda bir değişiklik anlamına geliyor. İsrail, daha önce bu konuda temkinli bir tutum sergiliyor ve özellikle Azerbaycan ile ilişkilerini göz önünde bulunduruyordu. Ancak son yıllarda İsrail’deki iç siyasi dinamikler ve diaspora Ermenilerinin baskısı, bu kararın alınmasında etkili oldu. Azerbaycan, Ermenistan ile Karabağ sorunu nedeniyle uzun süredir gerilimli ilişkilere sahip. Bakü, Ermeni soykırımı iddialarının siyasi amaçlarla kullanılmasına karşı çıkıyor ve bu tür kararların bölgesel istikrarı bozduğunu savunuyor.
İsrail ve Azerbaycan arasındaki ilişkiler, özellikle savunma sanayii ve enerji alanında yoğunlaşmış durumda. İsrail, Azerbaycan’a insansız hava araçları, füze savunma sistemleri ve diğer askeri teçhizat sağlıyor. Ayrıca Bakü’nün büyük bir Yahudi nüfusuna ev sahipliği yapması ve her iki ülkenin İran’a karşı ortak endişeleri, ilişkileri güçlendiren faktörler arasında. Öte yandan, Azerbaycan’ın en önemli müttefiki Türkiye ile ilişkileri her zaman ön planda. Ankara, Ermeni soykırımı iddialarını reddediyor ve bu konuda uluslararası alanda güçlü bir duruş sergiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İsrail’in bu kararı, sadece Azerbaycan ile ilişkilerini değil, aynı zamanda Türkiye ile zaten gergin olan bağlarını da daha da karmaşık hale getirebilir. Türkiye, Ermeni soykırımı iddialarını kabul eden ülkelere karşı diplomatik yaptırımlar uygulama eğiliminde. İsrail’in kararının ardından Türkiye’nin nasıl bir tepki vereceği merak ediliyor. Bölgesel düzeyde, bu gelişme Kafkasya’daki güç dengelerini de etkileyebilir. Ermenistan, İsrail’in kararını memnuniyetle karşılarken, Azerbaycan’ın tepkisi iki ülke arasındaki soğuk savaşın devam ettiğini gösteriyor. Küresel ölçekte ise, birçok ülke ve uluslararası kuruluş Ermeni soykırımını tanımış durumda. ABD Başkanı Joe Biden, 2021 yılında resmen soykırım tanıması yapmış, Fransa, Almanya ve Rusya gibi ülkeler de daha önce benzer adımlar atmıştı. İsrail’in bu kararı, Batı dünyasında genel kabul gören bu pozisyona katılması anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin yakın müttefiki Azerbaycan ile İsrail arasındaki ilişkilerin gerilmesine neden olurken, aynı zamanda Türkiye’nin Ermeni soykırımı iddialarına karşı yürüttüğü uluslararası mücadelede yeni bir cephe açıyor. Türkiye, daha önce bu tür kararlara misilleme olarak diplomatik ilişkileri dondurma veya büyükelçi çekme gibi adımlar atmıştı. İsrail’in kararı, Türkiye’nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya’daki stratejik çıkarlarını doğrudan etkileyebilir. Ankara, bu süreçte Azerbaycan ile dayanışmasını pekiştirirken, İsrail ile zaten kırılgan olan ilişkilerini yeniden gözden geçirmek zorunda kalabilir. Ayrıca, bu karar Türkiye’nin bölgedeki etkinliğini koruma çabalarına darbe vurabilir.
