Avustralya, Aralık ayında çıkardığı yasayla 16 yaş altı çocukların TikTok, YouTube, Instagram ve Facebook gibi platformlara erişimini yasaklayarak dünyada bir ilke imza attı. Bu adım, dünya genelinde çocukların sosyal medya kullanımını sınırlandırma yönünde artan bir trendin parçası. Avrupa Birliği'nden Amerika'ya, Asya'dan Orta Doğu'ya kadar birçok ülke, çocukların ruh sağlığı, mahremiyeti ve güvenliği endişeleriyle benzer düzenlemelere hazırlanıyor. Peki hangi ülkeler ne yapıyor ve Türkiye bu tabloda nerede duruyor?
Gelişmenin Arka Planı ve Avustralya Yasası
Avustralya, 16 yaş altı çocuklar için sosyal medya yasağını yürürlüğe koyan dünyanın ilk ülkesi olarak öne çıkıyor. Yasa kapsamında TikTok, YouTube (Alphabet), Instagram ve Facebook (Meta) gibi platformlara erişim yasaklanırken, uygulamanın detayları ve cezai yaptırımlar henüz netleşmiş değil. Hükümet, yasanın çocukları siber zorbalık, zararlı içerik ve bağımlılıktan korumayı amaçladığını belirtiyor. Ancak eleştirmenler, yasağın pratikte uygulanmasının zor olduğunu ve çocukların alternatif, daha az denetimli platformlara yönelebileceğini savunuyor.
Avustralya'nın bu hamlesi, diğer ülkeler için bir referans noktası oluşturdu. Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında çocukları hedef alan reklamları yasaklarken, Almanya, Fransa ve İngiltere gibi ülkeler de ulusal düzeyde benzer düzenlemeler getirdi. Fransa, 15 yaş altı çocuklar için ebeveyn izni olmadan sosyal medya hesabı açılmasını yasaklarken, İngiltere Çevrimiçi Güvenlik Yasası ile çocukları zararlı içerikten korumayı hedefliyor. Norveç ise sosyal medyada yaş sınırını 15'e çıkarma kararı aldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Asya-Pasifik bölgesinde de benzer adımlar görülüyor. Çin, çocukların sosyal medya kullanımına saat sınırlaması getirirken, Güney Kore ve Japonya da düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Orta Doğu'da ise Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan, çocukların çevrimiçi güvenliğine yönelik yasalar çıkardı. Bu küresel eğilim, sosyal medya şirketlerini de harekete geçmeye zorluyor. Meta, Instagram'da 13-17 yaş arası kullanıcılar için varsayılan olarak gizli hesap ayarları getirirken, TikTok 13-15 yaş arası kullanıcıların doğrudan mesajlaşmasını kısıtladı. Ancak uzmanlar, bu tür gönüllü önlemlerin yetersiz olduğunu ve yasal düzenlemelerin şart olduğunu vurguluyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve UNICEF, çocukların sosyal medya kullanımının artan oranda ruh sağlığı sorunlarına yol açtığını belirtiyor. Araştırmalar, aşırı sosyal medya kullanımının depresyon, anksiyete ve uyku bozuklukları ile ilişkili olduğunu gösteriyor. Bu nedenle ülkeler, çocukları korumak için hem yasal hem de eğitimsel önlemler almaya yöneliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de çocukların sosyal medya kullanımına yönelik tartışmalar sürüyor. Mevcut durumda 13 yaş altı çocukların sosyal medya hesabı açması yasak olsa da denetim yetersiz. Avustralya ve Avrupa’daki gelişmeler, Türkiye’nin de bu alanda daha katı düzenlemeler yapması için bir fırsat sunuyor. Türkiye’nin özellikle çocukların çevrimiçi mahremiyetini koruma ve siber zorbalıkla mücadele konusunda ulusal bir strateji geliştirmesi gerekiyor. Ayrıca, bu tür düzenlemeler Türkiye’nin AB’ye uyum sürecinde de önemli bir adım olabilir. Küresel trendin takip edilmesi, Türk çocuklarının dijital dünyada daha güvende olmasını sağlayacaktır.
