Avustralya Sağlık ve Refah Enstitüsü (AIHW) tarafından yayımlanan uzun soluklu bir anket, ülkede günlük sigara içme oranının 2022-2023 döneminde yüzde 5,6'ya düştüğünü ortaya koydu. Bu oran, iki yıl önceki yüzde 8,3 seviyesine kıyasla önemli bir gerilemeyi işaret ediyor. Avustralya, dünyanın en katı tütün kontrol yasalarına sahip ülkelerinden biri olarak biliniyor; düz paket uygulaması, yüksek vergiler ve kapsamlı halk sağlığı kampanyaları bu başarının temel taşları arasında yer alıyor. Ancak, bu düşüşe rağmen kaçak tütün ticaretinde kayda değer bir artış gözlemleniyor.
Uzun soluklu mücadele meyvesini veriyor
AIHW anketi, 2001 yılından bu yana düzenli olarak yapılıyor ve Avustralya'nın sigara kullanımındaki eğilimleri yakından takip ediyor. 2001'de yüzde 22,3 olan günlük sigara içme oranı, 2019'da yüzde 11,0'a, 2021-22'de yüzde 8,3'e ve nihayet 2023'te yüzde 5,6'ya geriledi. Bu düşüş, özellikle genç nüfusta belirginleşiyor; 18-24 yaş arasındaki günlük sigara içme oranı yüzde 3,4'e kadar indi. Uzmanlar, bu başarıyı vergilerin yüksek tutulması, sigara paketlerinin üzerindeki grafik uyarılar ve sigara içme yasaklarının yaygınlaştırılmasına bağlıyor. Bununla birlikte, hükümet kaçak tütün piyasasının büyümesine karşı önlemler almayı sürdürüyor.
Kaçak tütün endişesi
Günlük sigara içme oranı düşerken, kaçak tütün kullanımı artıyor. Ankete göre, sigara içenlerin yüzde 19'u 2021-22'de tütünlerinin en az bir kısmını yasa dışı yollardan temin ederken, bu oran 2023'te yüzde 25'e çıktı. Kaçak tütün, yüksek vergili resmi ürünlere kıyasla daha ucuz olduğu için düşük gelirli gruplar arasında daha yaygın. Avustralya Sınır Gücü, son yıllarda kaçak tütün ve elektronik sigara akışını durdurmak için operasyonlarını yoğunlaştırdı. 2022-23'te 125 ton kaçak tütün ve 5 milyondan fazla tek kullanımlık elektronik sigara ele geçirildi. Uzmanlar, vergi artışlarının beklenmedik sonuçlar doğurduğunu ve kaçak piyasanın kontrol altına alınması için daha fazla uluslararası iş birliği gerektiğini belirtiyor.
Avustralya'nın tütün politikası ve uluslararası etkileri
Avustralya, 2012 yılında dünyada ilk kez sigara paketlerinde düz paket uygulamasına geçen ülke oldu. Bu politika, marka logolarının ve renklerin kaldırılmasını, sadece sağlık uyarılarının ve marka adının standart bir yazı tipiyle yer almasını zorunlu kılıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından övülen bu uygulama, birçok ülkeye ilham verdi; İngiltere, Fransa, İrlanda ve Yeni Zelanda gibi ülkeler de benzer yasalar çıkardı. Avustralya'nın sigara kullanımındaki bu düşüş, vergi artışları ve düzenlemelerin etkili olduğunu kanıtlarken, kaçak tütün ticaretinin büyümesi, politika yapıcılar için yeni bir meydan okuma oluşturuyor. Uzmanlar, yasa dışı ticaretle mücadelede sınır kontrollerinin güçlendirilmesi ve cezaların artırılması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avustralya'nın sigara içme oranındaki düşüşü, Türkiye'deki tütün kontrol politikaları için önemli bir referans noktası sunuyor. Türkiye'de sigara içme oranı yüzde 30 civarında seyrederken, Avustralya modelindeki düz paket ve yüksek vergi uygulamalarının etkisi dikkat çekiyor. Ancak, kaçak tütün ticaretinin büyümesi, iki ülkenin de ortak sorunu. Türkiye, sınır güvenliği ve yasa dışı ticaretle mücadele konusunda Avustralya'nın deneyimlerinden faydalanabilir. Ayrıca, WHO bünyesinde geliştirilen Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi kapsamında, Türkiye'nin de Avustralya gibi düz paket uygulamasını hayata geçirmesi, halk sağlığı açısından olumlu sonuçlar doğurabilir. Küresel tütün kontrolü çabalarında Avustralya'nın başarıları, Türkiye'nin de kendi politikalarını gözden geçirmesi için bir fırsat sunuyor.
