Avustralya ve Vanuatu, Pasifik Okyanusu'ndaki bir ada ülkesinde yabancı askeri üs kurulmasını yasaklayan bir güvenlik anlaşması imzaladı. Vanuatu Başbakanı Charlot Salwai ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese tarafından Port Vila'da imzalanan anlaşma, Çin'in bölgedeki artan askeri ve polisiye iş birliğine karşı bir hamle olarak değerlendiriliyor. Anlaşma kapsamında Avustralya, Vanuatu'ya 50 milyon Avustralya doları (yaklaşık 33 milyon ABD doları) tutarında mali yardım sağlayacak ve ülkenin polis gücünün modernizasyonuna destek verecek.
Gelişmenin arka planı
Vanuatu, 2023 yılında Çin ile polisiye iş birliği anlaşması imzalamış ve Pekin'den insansız hava araçları, devriye botları ve araçlar gibi ekipman bağışı almıştı. Bu durum, Avustralya ve diğer Batılı ülkelerde Çin'in Pasifik'te askeri bir varlık oluşturabileceği endişesini artırmıştı. Yeni anlaşma, Vanuatu'nun herhangi bir üçüncü ülkeye askeri üs tahsis etmesini veya askeri faaliyetler için kullanılmasına izin vermesini yasaklıyor. Ayrıca, Vanuatu'nun deniz yetki alanlarının korunması ve doğal afetlere müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi de anlaşmanın kapsamında yer alıyor.
Vanuatu, Pasifik'te stratejik bir konuma sahip olmasa da, Çin'in bölgedeki diplomatik ve ekonomik nüfuzunu artırma çabalarının bir parçası olarak öne çıkıyor. Çin, Vanuatu'ya altyapı projeleri kapsamında kalkınma yardımı sağlarken, aynı zamanda ülkenin polis gücüne ekipman desteği veriyor. Avustralya ise Pasifik Adaları'nda geleneksel olarak en büyük güvenlik ortağı konumunda. Ancak son yıllarda Çin'in artan varlığı, Canberra'yı bölgedeki angajmanını artırmaya itiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Anlaşma, Pasifik Adaları'nda artan jeopolitik rekabetin bir yansıması olarak görülüyor. Çin, 2022 yılında Solomon Adaları ile bir güvenlik anlaşması imzalayarak bölgede askeri varlık gösterme potansiyelini ortaya koymuştu. Bu durum, ABD ve müttefiklerini harekete geçirirken, Avustralya da Pasifik ülkeleriyle güvenlik iş birliğini derinleştirme yoluna gitti. Anlaşmanın imzalanması, Çin'in bölgedeki etkisini sınırlamaya yönelik bir adım olmakla birlikte, Pekin'in Vanuatu ile olan diğer iş birliği alanlarını (ekonomi, kalkınma) etkilemesi beklenmiyor.
Vanuatu'nun bu anlaşmayla Çin'e karşı bir denge politikası izlediği yorumları yapılıyor. Ada ülkesi, bir yandan Çin'den kalkınma yardımı alırken, diğer yandan Avustralya ile güvenlik bağlarını güçlendiriyor. Bu durum, Pasifik Adaları'nın bağımsız dış politika yürütme kapasitesini de göstermesi açısından önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Vanuatu-Avustralya anlaşması, Türkiye'nin doğrudan tarafı olmadığı bir gelişme olsa da, Pasifik'teki jeopolitik rekabetin küresel güç dengelerine etkisi bakımından önemlidir. Türkiye, Hint-Pasifik bölgesinde ticari ve diplomatik ilişkilerini çeşitlendirme çabası içindedir. Çin'in artan askeri varlığına karşı Avustralya ve ABD'nin aldığı önlemler, bölgedeki istikrarı etkileyebilir. Türkiye, bu tür gelişmeleri yakından izlemeli ve Pasifik Adaları ile ticaret ve kalkınma iş birliği fırsatlarını değerlendirmelidir. Doğrudan bir etkisi bulunmasa da, bölgesel güç dengesindeki değişimler küresel sistemin işleyişini etkileyebilir.
