Avustralya ve Vanuatu, Pasifik ada ülkesinde yabancı askeri üs kurulmasını engelleyen bir güvenlik anlaşması imzaladı. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese ile Vanuatu Başbakanı Charlot Salwai arasında imzalanan anlaşma, iki ülke arasındaki savunma iş birliğini derinleştirirken, Vanuatu'nun egemenliğini korumayı hedefliyor. Anlaşma kapsamında, taraflar Vanuatu topraklarında üçüncü bir ülkenin askeri üs kurmasına izin vermeyeceklerini taahhüt etti. Bu adım, Çin'in Pasifik'teki askeri ve ekonomik nüfuzuna karşı Batılı müttefiklerin artan endişelerini yansıtıyor.
Anlaşmanın arka planı: Pasifik'te güç mücadelesi
Vanuatu, Pasifik Okyanusu'nda yaklaşık 300 bin nüfuslu bir ada ülkesi. Stratejik konumu nedeniyle büyük güçlerin ilgi odağı haline gelmiş durumda. Çin, son yıllarda Pasifik adalarına yönelik kalkınma yardımlarını ve altyapı yatırımlarını artırdı. 2022 yılında Çin, Vanuatu ile bir güvenlik anlaşması imzalamak istemiş ancak yerel muhalefet ve Avustralya'nın baskısıyla bu anlaşma rafa kalkmıştı. Yeni anlaşma, Vanuatu'nun egemenlik haklarını güvence altına alırken, Avustralya'ya bölgede askeri varlık kurma imkanı tanımıyor. Ancak Avustralya, Vanuatu'ya sahil güvenlik eğitimi ve ekipmanı sağlamayı sürdürecek. Anlaşma metni, ''Taraflar, Vanuatu topraklarında herhangi bir üçüncü ülkenin askeri üs veya tesis kurmasına izin vermeyeceklerini beyan eder'' ifadesini içeriyor. Bu madde, Çin'in Vanuatu'da bir askeri üs kurma ihtimaline karşı bir önlem olarak görülüyor.
Avustralya Başbakanı Albanese, imza töreninde yaptığı konuşmada, ''Bu anlaşma, ortak güvenlik çıkarlarımızı ve bölgesel istikrara olan bağlılığımızı yansıtıyor'' dedi. Vanuatu Başbakanı Salwai ise, ''Vanuatu olarak kimseden korkmuyoruz. Kimseye karşı değiliz, ancak egemenliğimizi korumak zorundayız'' şeklinde konuştu. Anlaşma, iki ülke arasında daha geniş bir güvenlik iş birliğinin parçası olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Çin-Avustralya rekabeti
Pasifik adaları, Çin ile ABD ve müttefikleri arasındaki stratejik rekabetin odağı haline geldi. Çin, 2018'den bu yana Solomon Adaları ile güvenlik anlaşması imzaladı ve orada polis eğitimi veriyor. Avustralya, Yeni Zelanda, ABD ve Japonya, Pasifik adalarına yönelik yardımları artırarak Çin'in nüfuzunu dengelemeye çalışıyor. Vanuatu anlaşması, Avustralya için önemli bir diplomatik kazanım olarak nitelendiriliyor. Uzmanlar, bu anlaşmanın bölgede benzer anlaşmaların önünü açabileceğini belirtiyor. Öte yandan Çin, Pasifik adalarıyla ilişkilerini güçlendirmeye devam ediyor ve 2023'te Fiji, Papua Yeni Gine gibi ülkelerle güvenlik iş birliği muhtıraları imzaladı. Çin Dışişleri Bakanlığı, Vanuatu anlaşmasına henüz resmi bir yanıt vermedi ancak daha önce bölgesel güvenlik konularında ''açık ve şeffaf'' olunması çağrısı yapmıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Pasifik'te doğrudan bir askeri varlığı bulunmamakla birlikte, bölgedeki güç dengeleri küresel düzeyde önem taşıyor. Çin'in artan nüfuzu karşısında Avustralya gibi bölgesel aktörlerin aldığı önlemler, Türkiye'nin de dahil olduğu çok kutuplu dünya düzenini etkileyebilir. Türkiye, özellikle Hint-Pasifik stratejisi kapsamında Japonya ve Güney Kore gibi ülkelerle ilişkilerini güçlendirirken, bölgedeki krizlerin ticaret yollarına etkisi yakından takip edilmeli. Pasifik adalarının egemenlik kaygıları, küçük devletlerin büyük güçler arasında denge politikası izleme çabalarına iyi bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, benzer şekilde Doğu Akdeniz ve Afrika'da egemenlik haklarını savunurken, Pasifik'teki bu gelişmelerden ders çıkarabilir.
