Avustralya ve Pasifik ada ülkesi Vanuatu, iki ülke arasında yabancı askeri üslerin kurulmasını engelleyecek kapsamlı bir ekonomik ve güvenlik anlaşması imzaladı. Anlaşma, Çin'in bölgedeki artan etkisine karşı bir hamle olarak değerlendirilirken, Pekin yönetimi bu paktın kendisini hedef aldığı endişesini dile getirdi. İki ülke arasındaki bu yeni iş birliği, Pasifik bölgesindeki jeopolitik dengeleri yeniden şekillendirebilecek nitelikte.
Anlaşmanın ayrıntıları ve arka planı
Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong ve Vanuatu Başbakanı Ishmael Kalsakau tarafından imzalanan anlaşma, iki ülke arasında ekonomik kalkınma, altyapı yatırımları ve güvenlik iş birliğini kapsıyor. Anlaşmanın en dikkat çekici maddesi, Vanuatu topraklarında üçüncü bir ülkeye ait askeri üs kurulmasını yasaklıyor. Bu madde, özellikle Çin'in Pasifik ada ülkelerinde askeri varlık kurma çabalarına karşı bir önlem olarak görülüyor.
Vanuatu, 2018 yılında Çin ile bir güvenlik anlaşması imzalamıştı. Ancak bu anlaşma, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi bölge ülkelerinin tepkisini çekmişti. Yeni imzalanan pakt, Vanuatu'nun Avustralya ile olan geleneksel bağlarını güçlendirdiği gibi, Çin'in bölgedeki etkisini sınırlamayı hedefliyor.
Anlaşma kapsamında Avustralya, Vanuatu'ya 50 milyon Avustralya doları (yaklaşık 33 milyon ABD doları) tutarında ekonomik yardımda bulunacak. Bu yardımın, altyapı projeleri ve iklim değişikliğiyle mücadele çalışmalarında kullanılması planlanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin, anlaşmanın ardından yaptığı açıklamada, "Bölgedeki herhangi bir iş birliği anlaşması, barış ve istikrarı teşvik etmeli ve üçüncü tarafları hedef almamalıdır" dedi. Çin, Pasifik ada ülkeleriyle olan ilişkilerini geliştirmek için son yıllarda büyük yatırımlar yaptı. 2022 yılında Çin, 10 Pasifik ada ülkesiyle kapsamlı bir ticaret ve güvenlik anlaşması imzalamaya çalışmış, ancak bazı ülkelerin direnişiyle karşılaşmıştı.
Bu anlaşma, Avustralya'nın bölgedeki nüfuzunu koruma çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor. Avustralya, Pasifik ada ülkeleriyle ilişkilerini güçlendirmek için 2023 yılında Pasifik Güvenlik Anlaşması'nı başlatmıştı. Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, "Bu anlaşma, bölgesel güvenliğimizi ve refahımızı artırmak için attığımız önemli bir adımdır" dedi.
Uzmanlar, anlaşmanın Pasifik bölgesindeki jeopolitik rekabeti daha da kızıştırabileceğini belirtiyor. Özellikle Çin'in, Vanuatu'ya yönelik ekonomik baskılarını artırması veya bölgedeki diğer ada ülkeleriyle benzer anlaşmalar yapmaya çalışması bekleniyor. Vanuatu ise iki büyük güç arasında denge politikası izlemeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Pasifik bölgesine yönelik dış politikası açısından dolaylı etkilere sahip. Türkiye, son yıllarda Pasifik ada ülkeleriyle diplomatik ve ekonomik ilişkilerini geliştirme çabası içinde. Avustralya ve Çin arasındaki bu rekabet, Türkiye'nin bölgedeki manevra alanını daraltabilir. Ankara, Pasifik'te büyük güçler arasındaki gerilimlerden etkilenmeden, ada ülkeleriyle kalkınma iş birliği ve ticaret anlaşmaları yapma stratejisini sürdürmek isteyecektir. Ayrıca, Türkiye'nin benzer askeri üs yasaklama anlaşmalarına taraf olması beklenmemekle birlikte, bölgesel istikrarın korunması Türkiye'nin çıkarına olacaktır.
