Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin (ECFR) Çarşamba günü yayımladığı geniş kapsamlı ankete göre, 15 Avrupa ülkesinde yaşayanların yalnızca yüzde 11'i Amerika Birleşik Devletleri'ni müttefik olarak görüyor. Bu oran, altı ay önce yüzde 16, Kasım 2024'te ise yüzde 22 seviyesindeydi. Tarihsel olarak en düşük seviyeye gerileyen bu rakam, transatlantik ilişkilerdeki derin güven erozyonunu gözler önüne seriyor. Anket, Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Portekiz, Yunanistan, Polonya, Romanya, Bulgaristan, Estonya, Danimarka, İsveç, Hollanda, Avusturya ve İsviçre'de gerçekleştirildi.
Güven krizi: ABD'nin küresel rolü sorgulanıyor
Anket sonuçları, Avrupalıların ABD'ye yönelik algısında çarpıcı bir düşüş olduğunu ortaya koyuyor. 15 ülkenin ortalamasında yalnızca yüzde 11'lik bir kesim ABD'yi müttefik olarak tanımlarken, yüzde 23'ü 'partner', yüzde 14'ü 'rakip' ve yüzde 8'i 'hasım' olarak nitelendirdi. Özellikle Fransa'da (yüzde 8), Almanya'da (yüzde 10) ve İspanya'da (yüzde 9) ABD'yi müttefik görenlerin oranı oldukça düşük. Polonya gibi geleneksel olarak ABD yanlısı ülkelerde bile bu oran yüzde 15'e geriledi.
ECFR araştırmacıları, düşüşün temel nedenleri arasında ABD'nin son dönemdeki tek taraflı politikaları, ticaret savaşları ve NATO taahhütlerine yönelik belirsizlikler olduğunu belirtiyor. Ayrıca, ABD'nin Çin ile rekabetinde Avrupa'yı ikinci plana atması ve Ukrayna savaşına yönelik farklı yaklaşımlar da güvensizliği artırdı.
Ankete katılanların yüzde 34'ü ABD'nin 'partner' olarak görülmesi gerektiğini söylerken, bu oran Kasım 2024'te yüzde 32, bir yıl önce ise yüzde 27 seviyesindeydi. 'Rakip' olarak tanımlayanların oranı değişmezken, 'hasım' diyenlerin oranı yüzde 5'ten yüzde 8'e yükseldi.
Avrupa'nın jeopolitik yönelimi: Otonomi arayışı
Anket, Avrupalıların ABD'ye olan güveninin azalmasıyla birlikte Avrupa'nın stratejik özerklik arayışının güçlendiğini gösteriyor. Avrupalıların yüzde 58'i AB'nin kendi savunmasını ABD'den bağımsız olarak güçlendirmesi gerektiğini düşünüyor. Bu oran, Polonya (yüzde 64), Romanya (yüzde 67) ve Bulgaristan (yüzde 66) gibi ABD yanlısı Doğu Avrupa ülkelerinde bile yüksek.
Özellikle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un yıllardır savunduğu 'stratejik özerklik' kavramı, anket sonuçlarıyla somut destek buluyor. Ancak bu, NATO'dan kopuş anlamına gelmiyor. Ankete katılanların yüzde 67'si NATO üyeliğinin 'çok önemli' olduğunu belirtirken, yüzde 22'si 'oldukça önemli' dedi.
ABD ile Çin arasındaki rekabetin kızışması da Avrupalıların tercihlerini etkiliyor. Ankete göre, Avrupalıların yüzde 45'i ABD'nin Çin'i dengelemek için daha fazla çaba göstermesi gerektiğini düşünürken, yüzde 30'u mevcut çabaların yeterli olduğunu söylüyor. Ancak ABD'nin ticaret savaşları ve teknoloji yaptırımları konusunda Avrupa'yı yeterince bilgilendirmediği eleştirisi yaygın.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ECFR anketi, Türkiye-ABD ilişkilerinde zaten var olan güven sorununun Avrupa genelinde de yaygınlaştığını teyit ediyor. Türkiye, NATO müttefiki ABD ile S-400 krizi, Suriye politikası ve F-35 programından çıkarılma gibi konularda ciddi anlaşmazlıklar yaşamıştı. Avrupa kamuoyunda ABD'ye yönelik güvensizlik artarken, Türkiye'nin mevcut dış politika pozisyonu -özellikle Rusya ile dengeli ilişkiler, savunma alanında çeşitlendirme ve Avrupa ile stratejik diyalog arayışı- jeopolitik bir rasyonellik kazanıyor. Ankette Avrupalıların yüzde 62'si AB'nin Türkiye ile ilişkilerini geliştirmesi gerektiğini belirtirken, bu Türkiye için AB ile daha yakın işbirliği fırsatı sunuyor. Ancak bu durum, Türk dış politikasının transatlantik dengeleri yeniden gözden geçirmesini gerektiriyor.
