Filipinler hükümeti, Güney Çin Denizi'ndeki Scarborough Shoal'da (Filipinlerce Bajo de Masinloc olarak adlandırılan) Çin'e ait olduğu düşünülen yapıların sayısının altıya yükseldiğini açıkladı. Manila yönetimi, bu yapılardan birinin insanlı olduğunu ve askeri ya da sivil amaçla kullanılabileceğini belirtti. Söz konusu ada, uzun süredir Pekin ile Manila arasında egemenlik anlaşmazlığına konu oluyor. Çin ise bölgedeki faaliyetlerini kendi karasularında egemenlik hakkı olarak savunuyor.
Gelişmelerin Arka Planı: Scarborough Shoal Krizi
Scarborough Shoal, Filipinler'in batı kıyısına yaklaşık 220 kilometre uzaklıkta bulunan bir mercan adasıdır. Bölge, zengin balıkçılık sahaları ve potansiyel enerji kaynakları nedeniyle stratejik öneme sahiptir. Çin, 2012 yılından bu yana adayı fiilen kontrol etmekte ve bölgedeki deniz devriyelerini artırmaktadır. Filipinler, 2016 yılında Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi'nde Çin aleyhine kazandığı dava sonrası uluslararası toplumun desteğini almıştı. Mahkeme, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki toprak taleplerini hukuki dayanaktan yoksun bulmuştu. Ancak Çin, kararı tanımadığını ve egemenlik haklarından vazgeçmeyeceğini defalarca vurguladı. Son yapılan keşifler, Çin'in bölgedeki jeopolitik stratejisini daha da somutlaştırdı. Manila, bu yapıların askeri gözetleme veya deniz araştırma amaçlı olabileceğini öne sürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-Çin Rekabeti
Güney Çin Denizi'ndeki bu gelişme, ABD-Çin rekabetini de yeniden alevlendirdi. ABD, Filipinler ile olan ortak savunma anlaşmasını hatırlatarak, bölgede dost gemilere yönelik herhangi bir saldırıya karşılık vereceğini açıkladı. Öte yandan ASEAN ülkeleri, tansiyonun düşürülmesi ve diyalog yoluyla çözüm çağrısında bulunuyor. Çin, bölgede 2014 yılından bu yana yapay adalar inşa ederek askeri üsler kuruyor. Bu durum, ticaret yollarının güvenliği açısından uluslararası toplumu endişelendiriyor. Filipinler Dışişleri Bakanı Enrique Manalo, konuyu BM Güvenlik Konseyi'ne taşıyacaklarını belirtti. Uzmanlar, Çin'in bu tür hamlelerle Hint-Pasifik bölgesindeki nüfuzunu genişletmeyi hedeflediği görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzun bir sahil şeridine sahip olması ve Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları konusundaki hassasiyeti nedeniyle Güney Çin Denizi'ndeki bu gelişmeleri yakından takip etmektedir. Her ne kadar Türkiye bu bölgede doğrudan bir taraf olmasa da, uluslararası deniz hukukuna ve tahkim kararlarına saygı gösterilmesi gerektiğini vurgulayan bir duruş sergilemektedir. NATO müttefiki olarak ABD'nin bölgedeki angajmanı, Türkiye'nin ittifak dayanışması bağlamında dikkate aldığı bir faktördür. Ayrıca, Türkiye'nin Asya-Pasifik bölgesiyle artan ticari ilişkileri ve deniz yollarının güvenliği, bu tür sıcak bölgelerdeki gerilimlerden olumsuz etkilenebilir. Sonuç olarak, Çin'in yapılaşma hamleleri, Türkiye için deniz güvenliği ve uluslararası hukuk bağlamında stratejik bir meseledir.
