ABD Başkanı Donald Trump, İran'la yürütülen barış müzakerelerinin durma noktasına gelmesi ve Tahran'ın misilleme eylemleri sonrasında, İran'ın "bunun bedelini ödeyeceğini" söyledi. Trump, Truth Social platformunda yaptığı açıklamada, İran ordusunu "tam bir felaket" olarak nitelendirirken, ABD'nin İran'a yönelik yeni saldırılar başlattığını duyurdu. Bu gelişmeler, ABD'ye ait bir helikopterin düşürülmesi ve ardından Tahran'ın misilleme yapmasıyla tetiklendi. İki ülke arasındaki gerilim, son haftalarda nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesiyle zaten yüksek seyrediyordu. Trump'ın bu son çıkışı, diplomatik çözüm umutlarını daha da azaltırken, bölgede yeni bir askeri çatışma riskini artırıyor.
Artan gerilim ve askeri angajmanlar
ABD Merkez Kuvvetleri Komutanlığı'ndan (CENTCOM) yapılan açıklamada, son saldırıların İran destekli milis gruplarının ABD hedeflerine yönelik saldırılarına yanıt olarak düzenlendiği belirtildi. Saldırılarda, İran Devrim Muhafızları'na bağlı unsurların kullandığı tespit edilen tesisler hedef alındı. ABD'li yetkililer, operasyonların "meşru müdafaa" kapsamında olduğunu ve daha büyük bir çatışmayı önlemeyi amaçladığını ifade etti. Ancak Tahran yönetimi, saldırıları "uluslararası hukukun ihlali" olarak nitelendirerek misilleme hakkını saklı tuttu.
Trump'ın Truth Social paylaşımında, İran ordusunun "dağınık ve yetersiz" olduğu yönündeki ifadeleri dikkat çekti. Başkan, "İran'ın askeri gücü tam bir kaos içinde. Müzakereleri reddederek büyük bir hata yaptılar. Şimdi bunun sonuçlarına katlanacaklar" dedi. Bu söylem, Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana sürdürdüğü maksimum baskı politikasının bir devamı olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
ABD-İran arasındaki bu yeni kriz, özellikle Orta Doğu'da geniş yankı uyandırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, gerilimin daha da tırmanmasından endişe duyarken, İran'ın bölgesel müttefikleri (Suriye, Irak'taki Şii milisler, Lübnan Hizbullah'ı) olası bir çatışmada Tahran'ın yanında yer alacaklarının sinyalini verdi. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, tarafları itidal çağrısında bulunarak diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini vurguladı. Ancak Trump yönetiminin arabuluculuk çabalarına sıcak bakmadığı biliniyor.
Uzmanlar, bu gelişmelerin İran'ın nükleer programı üzerinde de etkili olabileceğini belirtiyor. Müzakerelerin durması, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırmasına yol açabilir. Bu da hem bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyebilir hem de İsrail'i harekete geçmeye itebilir. Ayrıca, ABD'nin askeri angajmanı, küresel petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden olurken, piyasalar belirsizlikle karşı karşıya kaldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu gerilim, Türkiye'yi doğrudan etkileme potansiyeline sahip. Türkiye, hem ABD ile müttefiklik ilişkisi hem de İran'la sınır komşuluğu nedeniyle dengeli bir politika izlemek zorunda. Olası bir askeri çatışma, Türkiye'nin güney ve doğu sınırlarında güvenlik risklerini artırabilir; ayrıca enerji arz güvenliği ve ekonomik istikrar açısından da tehdit oluşturabilir. Türkiye, bu krizde arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışsa da tarafların uzlaşmaz tutumları Ankara'nın manevra alanını daraltıyor. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki çıkarlarını da olumsuz etkileyebilir.
