Avrupa Birliği savunma bakanları, bugün Brüksel’de bir araya gelerek Birliğin kendi Acil Güvenlik Protokolü’nü oluşturup oluşturmayacağını tartışıyor. NATO’nun 4. maddesine benzer şekilde tasarlanan bu mekanizma, bir güvenlik krizi durumunda tüm AB ülkelerini bir araya getirmeyi amaçlıyor. Ancak öneri, özellikle transatlantik ilişkiler ve NATO’nun rolü konusunda ciddi tartışmalara yol açmış durumda.
Gelişmenin Arka Planı
Avrupa’nın savunma mimarisi, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana köklü bir dönüşüm geçiriyor. AB, 2022’de kabul ettiği Stratejik Pusula belgesiyle ilk kez ortak savunma ve güvenlik vizyonunu netleştirdi. Ardından Avrupa Savunma Fonu ve Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO) gibi araçlarla kapasitesini artırmaya yöneldi. Ancak somut bir kriz anında üyelerin nasıl hareket edeceği hâlâ belirsizliğini koruyor.
NATO’nun 4. maddesi, bir üyenin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı veya güvenliği tehdit edildiğinde tüm müttefiklerin istişarede bulunmasını öngörüyor. AB’nin önerdiği Acil Güvenlik Protokolü ise benzer bir dayanışma mekanizmasını Birlik çerçevesinde tesis etmeyi hedefliyor. Böylece AB, askeri bir krizde daha hızlı ve koordineli bir yanıt verebilecek.
Fikir, özellikle Fransa ve Almanya gibi savunma entegrasyonunu derinleştirmek isteyen ülkeler tarafından destekleniyor. Ancak bazı üyeler, bunun NATO’yu zayıflatacağı ve AB’nin askeri konularda fazla ileri gitmesinin Rusya’yı daha da kışkırtacağı endişesini taşıyor. Ayrıca, tarafsızlık politikası izleyen üyeler için bu tür bir protokol bağlayıcılık sorunu yaratabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Avrupa’nın kendi savunma kimliğini güçlendirme çabası, küresel güç dengeleri açısından da önemli. ABD’nin özellikle Asya-Pasifik’e yönelmesi, Avrupa’nın güvenliğini daha fazla üstlenmesi gerekliliğini doğuruyor. Washington, Avrupa’nın savunma harcamalarını artırmasını ve kabiliyetlerini geliştirmesini uzun süredir talep ediyor. Dolayısıyla AB’nin kendi kriz mekanizmasını kurması, transatlantik yük paylaşımını dengeleyebilir.
Öte yandan, Çin ve Rusya gibi aktörler, Avrupa’nın stratejik özerklik arayışını dikkatle izliyor. Rusya, NATO’nun genişlemesini nasıl bir tehdit olarak görüyorsa, AB’nin askeri derinleşmesini de benzer şekilde değerlendirebilir. Bu durum, Avrupa’da yeni bir gerilim hattı yaratabilir. Ancak AB yetkilileri, protokolün savunma amaçlı olduğunu ve NATO’ya alternatif olmadığını vurguluyor.
Tartışmanın bir diğer boyutu da AB’nin karar alma mekanizmaları. Acil Güvenlik Protokolü’nün oybirliği mi yoksa nitelikli çoğunlukla mı işleyeceği belirsiz. Bu, özellikle Macaristan ve Polonya gibi ülkelerin veto hakkını kullanma potansiyeli nedeniyle kritik. Ayrıca, protokolün tetiklenme koşulları ve askeri müdahale içerip içermeyeceği de netleşmiş değil.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, AB üyesi olmamakla birlikte NATO’nun önemli bir parçası ve Avrupa güvenlik mimarisinin ayrılmaz bir aktörü. AB’nin kendi Acil Güvenlik Protokolü’nü oluşturması, Türkiye’yi dışarıda bırakma riski taşıyor. Bu durum, Türkiye’nin Avrupa savunma projelerine katılımını zorlaştırabilir ve PESCO gibi mekanizmalarda yaşanan dışlanma sorununu derinleştirebilir. Öte yandan, Türkiye’nin onayı olmadan Avrupa’nın güvenlik yapılanmasını şekillendirmek zor. Ankara, NATO çerçevesinde kalınmasını ve kendi çıkarlarının gözetilmesini talep ediyor. AB’nin bu adımı, Türkiye’nin stratejik konumunu ve Batı ile ilişkilerini yeniden tanımlamasını gerektirebilir.
