Avrupa kıtası, Soğuk Savaş sonrası dönemin en kapsamlı stratejik dönüşümünü yaşıyor. Kıta ülkeleri, bir yandan ABD'nin güvenlik garantilerine olan bağımlılığı sorgularken, diğer yandan kendi askeri kabiliyetlerini artırma ve ortak bir savunma politikası oluşturma yönünde somut adımlar atıyor. Bu değişim, yalnızca transatlantik ilişkilerin yeniden tanımlanmasına değil, aynı zamanda küresel güç dengelerinin de yeniden şekillenmesine yol açıyor.
Gelişmenin arka planı
Avrupa'nın ABD'den uzaklaşma eğiliminin arkasında birkaç temel neden bulunuyor. Öncelikle, eski ABD Başkanı Donald Trump döneminde NATO müttefiklerine yönelik sert eleştiriler ve askeri destek konusundaki belirsizlikler, Avrupalı liderleri kendi savunmalarını sorgulamaya itti. Joe Biden yönetiminin mesafeli duruşu ve önceliği Asya-Pasifik'e kaydırması da bu süreci hızlandırdı. Ayrıca, Ukrayna savaşının patlak vermesi, kıtanın güvenlik mimarisindeki açıkları gözler önüne serdi. Avrupa Birliği, 2022'deki Stratejik Pusula belgesiyle ortak tehdit algılaması oluştururken, Almanya'nın 100 milyar avroluk savunma fonu ayırması gibi milli çabalar da sürece katkı sağladı. Avrupalı liderler, artık ABD'nin caydırıcılığına tamamen güvenmek yerine, kendi askeri kapasitelerini geliştirmeye ve ortak savunma projeleri yürütmeye odaklanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Avrupa'nın kendi yolunu çizme çabaları, sadece kıta güvenliğini değil, küresel düzeni de etkiliyor. ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının azalması, Rusya karşısında caydırıcılığı zayıflatma riski taşırken, aynı zamanda Çin'in nüfuz alanını genişletmesine de zemin hazırlayabilir. Bu nedenle Avrupa, ne tamamen ABD'den kopmayı ne de tam bağımsız hareket etmeyi hedefliyor; bunun yerine, “stratejik özerklik” kavramı çerçevesinde kendi karar alma mekanizmalarını güçlendirmeyi amaçlıyor. Fransa öncülüğünde geliştirilen Avrupa Siyasi Topluluğu ve ortak askeri tatbikatlar, bu yeni yaklaşımın somut örnekleri arasında. Ekonomik boyutta ise Avrupa, savunma sanayiinde iş birliğini artırarak dışa bağımlılığı azaltmayı ve kritik teknolojilerde kendi kendine yeterliliği hedefliyor. Bu dönüşüm, NATO'nun geleceği ve transatlantik ilişkiler üzerinde derin etkiler yaratacak gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa'nın bu stratejik yönelimi, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Bir yandan, ABD'den bağımsızlaşan ve kendi savunmasını güçlendiren bir Avrupa, Türkiye'nin NATO içindeki elini kuvvetlendirebilir ve Ankara'nın bölgesel güç olarak hareket alanını genişletebilir. Öte yandan, Avrupa'nın ortak savunma girişimlerine Türkiye'nin dahil edilmemesi durumunda, kıta ile ilişkilerde yeni gerilimler ortaya çıkabilir. Özellikle Doğu Akdeniz, Ege ve Kıbrıs konularında, bağımsız hareket eden bir Avrupa'nın Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışma riski bulunuyor. Türkiye, bu süreçte hem AB ile hem de ABD ile dengeli bir ilişki yürüterek kendi stratejik özerkliğini korumaya çalışacaktır.
