Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), havayolu şirketlerine Basra Körfezi'ndeki üç ülkenin hava sahasından kaçınmaları yönünde önemli bir tavsiye kararı yayımladı. Karar kapsamında Bahreyn, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hava sahalarının kullanımından kaçınılması gerektiği belirtiliyor. Bu uyarı, özellikle İran'ın İsrail'e yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının ardından bölgede tırmanan gerginliğin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. EASA'nın Çatışma Bölgeleri Bilgi Paylaşım Platformu (CZIP) üzerinden yapılan açıklamada, bölgedeki askeri faaliyetlerin sivil havacılık için potansiyel risk oluşturduğuna dikkat çekildi.
Gelişmenin Arka Planı
Ortadoğu'da son haftalarda yaşanan askeri gerginlik, hava sahası güvenliğini yeniden gündeme taşıdı. İsrail'in Şam'daki İran konsolosluğuna düzenlediği saldırıya karşılık olarak Tahran yönetimi, 13 Nisan 2024 gecesi İsrail topraklarına yüzlerce insansız hava aracı ve füze fırlattı. Bu saldırılar sırasında İran yapımı mühimmatın bir kısmının Basra Körfezi üzerinden geçtiği, bazılarının ise Bahreyn, Katar ve BAE hava sahasına yakın rotalar izlediği belirtiliyor. Bölge ülkeleri, saldırıların ardından hava savunma sistemlerini devreye sokarken, bazıları hava sahalarını geçici olarak sivil uçuşlara kapattı. EASA'nın tavsiye kararı, bu gelişmelerin hemen ardından geldi ve havayollarının risk değerlendirmesi yapmasını zorunlu kıldı.
EASA, daha önce de Ukrayna-Rusya savaşı sırasında benzer uyarılarda bulunmuş, Ukrayna, Rusya ve Belarus hava sahalarının kullanılmamasını tavsiye etmişti. Ajans, tavsiye kararlarının bağlayıcı olmadığını ancak üye ülke havacılık otoriteleri ve havayolları tarafından dikkate alınması gerektiğini vurguluyor. Bu tür uyarılar, sigorta primlerini ve uçuş rotalarını doğrudan etkileyebiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Basra Körfezi, küresel hava trafiğinin en yoğun olduğu bölgelerden biri. Emirates, Qatar Airways ve Etihad gibi büyük havayollarının merkez üssü olan Dubai, Doha ve Abu Dabi havalimanları, Avrupa-Asya ve Afrika arasındaki bağlantı uçuşlarında kritik bir role sahip. EASA'nın tavsiyesi, bu havalimanlarına yapılan uçuşların kesintiye uğramasına veya rotaların uzatılmasına neden olabilir. Havayolları, alternatif rotaları değerlendirirken Suudi Arabistan, Umman ve İran hava sahalarını kullanmak zorunda kalabilir. Ancak İran'ın da çatışmanın tarafı olması, bu ülkenin hava sahasının güvenliğini de tartışmalı hale getiriyor.
Uzmanlar, bölgedeki gerginliğin geniş çaplı bir savaşa dönüşmesi halinde hava sahası kısıtlamalarının uzun süreli olabileceğini belirtiyor. Şimdiye kadar sadece İran ve İsrail arasında doğrudan bir çatışma yaşanmış olsa da, Yemen'deki Husiler ve Lübnan'daki Hizbullah gibi vekil güçler de krize dahil olmuş durumda. Bu durum, bölgedeki tüm hava sahalarını potansiyel risk altına sokuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Ortadoğu'daki gerilimin hava sahasına yansımasından doğrudan etkilenebilecek bir konumda. İstanbul ve Ankara havalimanları, Avrupa-Asya uçuşlarında önemli bir aktarma merkezi. EASA'nın tavsiyesi, Türk hava yolu şirketlerinin Körfez ülkelerine yönelik uçuşlarını etkileyebilir; ancak Türkiye'nin kendi hava sahası şu an için güvenli kabul ediliyor. Türkiye, İran-İsrail gerginliğinde arabulucu rolü üstlenmeye çalışırken, hava sahası güvenliği konusunda da EASA ile koordinasyon halinde olmalı. Ekonomik olarak, Türkiye'nin Körfez ülkeleriyle olan ticari ve turistik bağları, olası uçuş iptallerinden olumsuz etkilenebilir. Türkiye, bu süreçte bölgesel istikrarın korunması için diplomatik girişimlerini sürdürmeli.
