ABD, 250. kuruluş yıl dönümünü geride bırakırken, ülke artık akılsız bir güç gösterisi ve katlanarak büyüyen bir istikrarsızlık üretiyor. Bir Atinalı gözlemci olarak, yarım yüzyıl önceki 200. yıl kutlamalarında var olan arınma ve yenilenme umudunun bugün hayal edilmesi güç; bu durum hepimizin zararına işliyor. Amerikan demokrasisi, dünyanın en eski yazılı anayasasına sahip olmasına rağmen, kurumları ve toplumsal yapısı derin bir krizle karşı karşıya.
Arka Plan: Bicentennial'den Bugüne Değişim
1976'da ABD, 200. yılını büyük bir coşku ve ulusal birlik duygusuyla kutlamıştı. O dönemde Watergate skandalının ardından toplumsal bir arınma ve kurumlara güvenin yeniden inşası süreci yaşanıyordu. Vietnam Savaşı'nın yaraları sarılmaya çalışılırken, ülke kendini yeniden tanımlama fırsatı bulmuştu. Ancak 2026'ya gelindiğinde, bu iyimser tablo yerini derin bir kutuplaşmaya, siyasi kurumlara güvensizliğe ve kontrolsüz bir güç kullanımına bıraktı. Gelir adaletsizliği, ırkçılık, silah şiddeti ve iklim krizi gibi sorunlar, Amerikan demokrasisinin temel vaatlerini sorgulatıyor.
Son on yılda, başkanlık seçimlerinin meşruiyetine yönelik itirazlar, Kongre'deki tıkanıklık ve Yüksek Mahkeme'nin giderek partizanlaşması, sistemin işleyişine duyulan güveni aşındırdı. Trump döneminin ardından ülke, demokratik normların aşınması ve otoriter eğilimlerle yüzleşiyor. Medya ve sosyal medya platformları, bilgi kirliliği ve sahte haberlerle toplumsal kutuplaşmayı derinleştirirken, halk arasında ortak bir gerçeklik zemininin kaybolduğu gözlemleniyor.
Ekonomik olarak, ABD hala dünyanın en büyük ekonomisi olsa da, iç borç 35 trilyon doları aşmış durumda. Gelir dağılımındaki uçurum, 1970'lerden bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. En zengin %1'lik kesim, ulusal servetin %30'undan fazlasını kontrol ederken, orta sınıf giderek eriyor. Bu ekonomik kırılganlık, siyasi istikrarsızlığı körüklüyor ve popülist hareketlerin yükselişine zemin hazırlıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
ABD'nin bu iç krizi, küresel düzende derin yansımalar yaratıyor. Ülke, Soğuk Savaş sonrası tek kutuplu dünyanın hegemonu konumundayken, bugün Çin'in yükselişi, Rusya'nın Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki istikrarsızlıkla birlikte çok kutuplu bir dünya düzenine geçiş hızlanıyor. ABD'nin güvenilirliği, Afganistan'dan çekilme sürecindeki kaos ve Irak'taki başarısız devlet inşası deneyimleriyle sorgulanır hale geldi.
NATO müttefikleri, ABD'nin Avrupa güvenliğine olan bağlılığı konusunda tereddüt yaşarken, Asya-Pasifik'te Çin'in artan etkisine karşı oluşturulmaya çalışan ittifaklar tam anlamıyla hayata geçirilemiyor. ABD'nin içe kapanma eğilimi, küresel ticaret ve güvenlik mimarisinde boşluklar yaratıyor. Aynı zamanda, doların rezerv para birimi olarak geleceği, BRICS ülkelerinin alternatif ödeme sistemleri geliştirme çabalarıyla sorgulanıyor.
Latin Amerika, Orta Doğu ve Afrika'da ABD'nin nüfuzu azalırken, Çin ve Rusya'nın etki alanı genişliyor. İklim değişikliği, pandemi ve göç gibi küresel sorunlarda, ABD'nin liderlik kapasitesi iç siyasi çıkmazlar nedeniyle sınırlanıyor. Paris İklim Anlaşması'ndan çekilme ve geri dönme süreci, ülkenin dış politika istikrarsızlığının bir göstergesi oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD'deki bu derin demokratik krizden doğrudan etkilenen ülkeler arasında yer alıyor. ABD'nin içe kapanması, bölgemizde güç boşluğu yaratırken, Türkiye'nin Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz'deki hareket alanını genişletebilir. Ancak aynı zamanda, ABD ile ilişkilerdeki belirsizlik, özellikle S-400 krizi ve F-35 programından çıkarılma gibi konularda Türkiye'nin dış politika denklemlerini zorlaştırıyor. ABD'nin NATO içindeki liderlik krizi, Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Diğer yandan, Türkiye-ABD ticaret hacmi 2025'te 30 milyar doları aşarken, doların istikrarı Türk ekonomisi için kritik önem taşıyor. Bu süreçte Türkiye, Rusya ve Çin'le dengeli bir politika izlerken, ABD'deki iç gelişmeleri yakından takip etmek zorunda.
