Fransa'da yaşayan bir çift, ikisi de sperm bağışıyla dünyaya gelmişti. Çocuk sahibi olmak istediler, ancak akraba olma ihtimalleri vardı. Evde DNA testlerinin yasak olduğu ülkede, birbirleriyle genetik olarak ilişkili olup olmadıklarını öğrenmelerinin tek yolu, ülke dışına test yaptırmaktı. Bu zorlu süreç, tıbbi etik, yasalar ve kişisel kimlik arayışını birleştiren karmaşık bir hikayeye dönüştü.
Gelişmenin Arka Planı
Fransa, sperm ve yumurta bağışında anonimliği esas alan katı kurallara sahip. 1994'ten bu yana, bağışçıların kimlikleri gizli tutuluyor ve bağıştan doğan çocuklar, 18 yaşına geldiklerinde bağışçı hakkında sadece tıbbi bilgilere erişebiliyor. Ancak bu anonimlik, bağışla doğan bireylerin birbirleriyle tanışıp aile kurmaları durumunda akraba olma riskini de beraberinde getiriyor. Fransa'da evde yapılan genetik testler, 2012'de çıkarılan bir yasayla yasaklandı; bu testleri yapan veya yaptıranlara para cezası ve hapis cezası öngörülüyor. Bu nedenle, çiftin yapabileceği tek şey, yurtdışına test göndermek veya uluslararası veri tabanlarına katılmaktı.
Çift, isimlerinin gizli kalması koşuluyla hikayelerini Fransız medyasıyla paylaştı. İkisi de donörle (bağışçı) ilgili sınırlı bilgiye sahipti; sadece aynı donörden gelme ihtimallerini düşünüyorlardı. Çocuk sahibi olmadan önce bu belirsizliği çözmek istediler. Fransa'da tüp bebek tedavisi gören çiftlerden, genetik olarak uyumlu olup olmadıklarını göstermeleri istenmiyor; ancak çift, olası bir akrabalık durumunda çocuklarının genetik hastalıklarla doğma riskinin artacağını biliyordu. Bu yüzden, İspanya'da bir laboratuvara test yaptırarak sonuçlarını beklemeye başladılar.
Bölgesel veya Küresel Boyut
Bu vaka, yalnızca Fransa'ya özgü değil; tüm dünyada sperm ve yumurta bağışıyla doğan bireylerin sayısı artıyor. Küresel çapta donör anonimliği konusunda farklı uygulamalar var: İngiltere, Almanya ve İsveç gibi ülkeler anonimliği kaldırdı; bağıştan doğanlar 18 yaşında donörün kimliğini öğrenebiliyor. Ancak Fransa, İspanya ve İtalya gibi ülkeler anonimliği korurken, çapraz sınır hareketliliği nedeniyle aynı donörün çocuklarının farklı ülkelerde karşılaşması olasılığı giderek artıyor. Bu durum, genetik akrabalık testlerinin yasak olduğu ülkelerde yaşayanlar için bir ikilem yaratıyor; çiftler, gelecekteki çocuklarının sağlığı için yasadışı yollara başvurmak zorunda kalabiliyor.
Uzmanlar, teknolojinin gelişmesiyle birlikte bu tür vakaların artacağını ve ülkelerin yasalarını yeniden gözden geçirmeleri gerektiğini belirtiyor. Özellikle 23andMe ve MyHeritage gibi uluslararası DNA testi şirketlerinin popülaritesi, insanların akrabalarını bulmasını kolaylaştırıyor; ancak bu testlerin çoğu, Fransa'da yasak olduğu için ülke dışında yapılabiliyor. Bu durum, yasaların uygulanabilirliğini zayıflatıyor. Ayrıca, bazı ülkeler donörlerin kaç kez bağış yapabileceğine dair sınırlama getirmiyor; bu da aynı donörden onlarca çocuğun dünyaya gelmesiyle sonuçlanabiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de sperm ve yumurta bağışı, yasal olarak yalnızca evli çiftler için ve belirli tıbbi zorunluluklar halinde serbest. Ancak donör anonimliği konusunda net bir düzenleme bulunmuyor; bu da benzer riskleri doğurabiliyor. Türk vatandaşları, Kıbrıs veya Gürcistan gibi ülkelerde tüp bebek tedavisi için sınır ötesi sağlık turizmine yönelebiliyor. Bu durum, genetik akrabalık riskini artırarak, uluslararası DNA veritabanlarına erişim ihtiyacını doğuruyor. Fransa'daki bu vaka, Türkiye'nin de üreme sağlığı politikalarını ve genetik test yasalarını gözden geçirmesi gerektiğine işaret ediyor; ayrıca, olası akraba evliliklerinin önüne geçmek için uluslararası iş birliğinin önemini ortaya koyuyor.
