Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ile Çin arasında kurulması planlanan yapay zeka merkezi, bölgede ekonomik kalkınmayı hızlandırma vaadi taşırken, aynı zamanda Pekin'in dijital etki operasyonlarına yeni bir kanal açma riskini de gündeme getiriyor. Merkezin, ASEAN ülkelerinin Çin'in yapay zeka teknolojilerine daha derin entegrasyonunu sağlaması hedefleniyor. Ancak uzmanlar, bu tür bir iş birliğinin, Çin'in bölgedeki dezenformasyon ve algı yönetimi kapasitesini artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
ASEAN-Çin Yapay Zeka Merkezi fikri, ilk olarak Eylül 2023'te Jakarta'da düzenlenen ASEAN-Çin Zirvesi'nde gündeme gelmişti. Merkezin, yapay zeka alanında ortak araştırma, veri paylaşımı ve yetenek geliştirme platformu olarak işlev görmesi planlanıyor. Çin, bölgede dijital altyapı projelerine büyük yatırımlar yaparken, yapay zeka alanında da iş birliğini derinleştirmek istiyor. ASEAN ülkeleri ise Çin'in teknolojik kaynaklarına erişim sayesinde kendi dijital dönüşümlerini hızlandırmayı umuyor.
Merkezin faaliyete geçmesiyle birlikte, ASEAN ülkelerindeki şirketler ve araştırma kurumları, Çin'in gelişmiş yapay zeka modellerine ve hesaplama altyapısına daha kolay erişebilecek. Bu da özellikle sağlık, tarım ve akıllı şehirler gibi alanlarda yenilikçi çözümlerin geliştirilmesini teşvik edebilir. Ancak, bu teknolojik bağımlılık aynı zamanda Çin'in veri toplama ve gözetim kapasitesini de artıracak.
Bölgesel veya küresel boyut
Çin'in yapay zeka alanındaki ilerlemeleri, küresel teknoloji rekabetinde önemli bir avantaj sağlıyor. ASEAN bölgesi, Çin için hem bir pazar hem de teknolojik nüfuz alanı olarak kritik öneme sahip. Çin, bu merkez aracılığıyla kendi yapay zeka standartlarını ve protokollerini bölgeye yayarak, küresel yapay zeka yönetişiminde söz sahibi olmayı hedefliyor.
Öte yandan, merkezin dezenformasyon riski taşıdığına dair endişeler de mevcut. Çin, geçmişte sosyal medya manipülasyonu ve algı yönetimi kampanyalarıyla suçlanmıştı. Yapay zeka destekli deepfake teknolojileri ve otomatik içerik üretim araçları, bu tür kampanyaların ölçeğini ve etkinliğini artırabilir. ASEAN ülkeleri, Çin'in etkisi altında kalma korkusuyla merkezin faaliyetlerini yakından izliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ASEAN-Çin Yapay Zeka Merkezi, Türkiye için de önemli çıkarımlar içeriyor. Türkiye, özellikle Orta Asya ve Afrika'da Çin'le dijital alanda rekabet ederken, bu tür yapıların bölgesel etkisini dikkate almalı. Çin'in yapay zeka yoluyla nüfuz artırma stratejisi, Türkiye'nin kendi dijital dönüşüm ve bağlantısallık projelerinde benzer risklerle karşılaşabileceğini gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak, Çin'in yapay zeka teknolojilerinin güvenlik boyutunu da analiz etmesi gerekiyor. Ankara, kendi yapay zeka ekosistemini geliştirirken, veri egemenliği ve dezenformasyonla mücadele konularında ASEAN ülkeleriyle iş birliği yapabilir.
