İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghçi'nin (Araghchi) İsviçre'ye seyahat etmeye hazırlandığı bildirildi. Middle East Eye'ın canlı blogunda yer alan habere göre, bu ziyaret Tahran'ın Batı ile yürüttüğü nükleer müzakereler ve bölgesel gerginliklerin azaltılması bağlamında kritik bir adım olabilir. Araghçi'nin İsviçre'de hangi temaslarda bulunacağı henüz netlik kazanmazken, diplomatik kaynaklar ziyaretin önümüzdeki günlerde gerçekleşebileceğine işaret ediyor. İsviçre, İran'ın ABD Büyükelçiliği'nin himayesini üstlendiği ve taraflar arasında gayriresmi görüşmelere ev sahipliği yapan bir ülke olarak biliniyor.
Diplomatik manevra mı yoksa yeni bir başlangıç mı?
Abbas Araghçi, İran'ın en deneyimli diplomatlarından biri olarak kabul ediliyor. Daha önce İran'ın nükleer müzakere ekibinin başında yer alan Araghçi, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP/JCPOA) mimarlarından biriydi. Trump yönetiminin 2018'de anlaşmadan çekilmesi ve Biden döneminde müzakerelerin yeniden başlamasıyla birlikte Araghçi, Tahran'ın başmüzakerecisi olarak öne çıktı. İsviçre'ye olası ziyareti, başta ABD olmak üzere Batılı ülkelerle yeniden bir müzakere sürecine girilebileceği yönünde yorumlanıyor. Ancak İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürmesi ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) ile yaşanan sorunlar, herhangi bir anlaşmanın önünde önemli engeller oluşturuyor.
Bu ziyaretin aynı zamanda bölgesel gerilimlerle de bağlantılı olabileceği düşünülüyor. İsrail'in İran'a yönelik suikast ve sabotaj operasyonları, Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'deki saldırıları ve Irak'taki İran yanlısı grupların faaliyetleri, Tahran'ın diplomatik kanalları daha aktif kullanmasına neden olabilir. İsviçre'de yapılacak görüşmelerin, bu gerilimleri düşürmeye yönelik bir ikili temas zemininde gerçekleşmesi de olasılıklar arasında.
İsviçre'nin arabuluculuk rolü
İsviçre, İran ile ABD arasında uzun yıllardır menfaat temsilciliği yapıyor. 1980'deki rehine krizinden bu yana İsviçre, Tahran'daki ABD Büyükelçiliği'ni temsil ediyor ve iki ülke arasında diplomatik bir kanal işlevi görüyor. Bu nedenle Araghçi'nin İsviçre'ye gitmesi, doğrudan ABD'li yetkililerle bir araya gelme amacı taşıyor olabilir. Nitekim daha önce de İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin bir kısmı İsviçre'de gerçekleştirilmişti. Ayrıca İsviçre, İran'ın bankacılık sistemindeki dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması gibi ekonomik konularda da aracılık yapmıştı.
Bölgesel boyuta bakıldığında, İran'ın İsviçre'deki olası görüşmeleri, Suudi Arabistan ile ilişkilerinin normalleşmesi ve Yemen'de ateşkes çabaları gibi gelişmelerle de paralellik gösterebilir. Çin'in arabuluculuğunda 2023'te sağlanan Tahran-Riyad uzlaşması, bölgede yeni bir diplomatik dalganın önünü açmıştı. Ancak İsrail'in Gazze'deki savaşı ve İran'ın Hamas, Hizbullah ve Husilere desteği, bölgesel istikrarsızlığı körüklemeye devam ediyor. Bu nedenle Araghçi'nin İsviçre ziyareti, sadece nükleer dosyayı değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik konularını da kapsayan kapsamlı bir diplomatik girişimin parçası olarak okunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran Dışişleri Bakanı'nın İsviçre'ye gitmesi, ABD-İran gerilimini azaltma potansiyeli taşıyor ve bu, Türkiye'nin de yakından takip ettiği bir gelişme. Türkiye, hem İran'la hem de Batı'yla ilişkilerini dengelemeye çalışırken, İran'a yönelik yaptırımların hafifletilmesi ticari ve enerji bağlamında kendisine de fırsatlar sunabilir. Öte yandan, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri Türkiye'nin güvenlik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Özellikle Irak ve Suriye'deki İran varlığı, Türkiye'nin sınır güvenliği için önemli bir parametre; bu nedenle Tahran'la yürütülecek her türlü diyalog, Ankara için bölgesel istikrar açısından kritik bir öneme sahip.
