İsrail'in 7 Ekim 2023'te başlattığı ve Gazze Şeridi'nde on binlerce sivilin ölümüne yol açan geniş çaplı askeri operasyonlar, Arap dünyasında yüksek sesle kınanırken, bu devletlerin çoğu perde arkasında Tel Aviv ile ilişkilerini normalleştirme yolunda somut adımlar atmaya devam etti. Batılı güçlerin siyasi baskısı ve olası misilleme tehditleri karşısında, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Suudi Arabistan gibi ülkeler, kamuoyu önünde Filistin davasına destek mesajları verse de, ekonomik ve stratejik çıkarlar doğrultusunda İsrail ile bağlarını derinleştirmeyi sürdürüyor.
Gelişmenin Arka Planı
Arap Ligi'nin resmî tutumu İsrail'in Gazze'deki saldırılarını kınamak olsa da, üye ülkelerin tamamı bu tutumu uygulamıyor. 2002'de Suudi Arabistan tarafından önerilen Arap Barış Girişimi, İsrail ile tam normalleşme karşılığında Filistin devletinin kurulmasını öngörüyordu. Ancak mevcut savaş, bu girişimi askıya alırken, BAE ve Bahreyn gibi İbrahim Anlaşmaları'na imza atmış ülkeler, diplomatik ve ticari ilişkilerini Ankara ve Washington'un baskısına rağmen devam ettiriyor.
İsrail'in Gazze'deki operasyonları sırasında BAE'li bir şirketin, İsrail'e ait bir enerji firmasının hisselerini satın alması, bu ikiliği gözler önüne serdi. Benzer şekilde, Bahreyn'deki elçiliğin İsrail ile iş birliği yapması, Suudi Arabistan'ın ise savunma ve yapay zeka gibi alanlarda İsrailli müteahhitlerle görüşmeleri sürdürmesi, 'kamuoyu kınarken perde arkasında normalleşme' söylemini doğruluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu durum, İsrail-Filistin çatışmasının geleneksel dinamiklerini değiştiriyor. Filistin Yönetimi ve Hamas, Arap kamuoyunun desteğini alsa da, yönetimler kendi ekonomik ve güvenlik çıkarlarını önceliklendiriyor. ABD ve Avrupa Birliği'nin, İsrail'in Gazze'deki eylemlerine tam destek vermesi, Arap liderlerinin Batı ile ilişkilerini zedelememe kaygısını artırıyor. Öte yandan, İran ve Türkiye gibi ülkeler, Arap dünyasının bu 'ikiyüzlülüğünü' eleştirirken, bölgesel nüfuzlarını artırmaya çalışıyor.
Ekonomik boyuta bakıldığında, BAE ve Suudi Arabistan'ın İsrail ile potansiyel ticaret hacminin 10 milyar doları bulabileceği tahmin ediliyor. Ayrıca, İsrail'in gelişmiş teknoloji ve tarım sektörleri, Körfez ülkelerinin Vizyon 2030 gibi kalkınma planlarına entegre oluyor. Ancak bu durum, Arap sokaklarında büyük rahatsızlık yaratıyor; kamuoyu yoklamaları, Arap halklarının yüzde 80'inden fazlasının İsrail ile normalleşmeye karşı olduğunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destek ve İsrail'e yönelttiği sert eleştirilerle bölgede farklı bir pozisyon alıyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın İsrail'i 'soykırım' ile suçlaması ve Güney Afrika'nın Uluslararası Adalet Divanı'ndaki başvurusuna destek vermesi, Türkiye'yi Arap kamuoyu nezdinde popüler kılıyor. Ancak bu durum, İsrail ile ticari ilişkilerin sürmesi ve enerji iş birliği projeleri gibi ikilemleri beraberinde getiriyor. Türkiye, hem Filistin davasını savunurken hem de İsrail ile ekonomik ve diplomatik bağları koparmamaya çalışarak Arap dünyasının yaşadığı 'çifte standart'ın benzerini yaşıyor. Bölgesel liderlik hedefi doğrultusunda, Türkiye'nin bu dengeli politikası, Arap ülkeleriyle ilişkilerde avantaj sağlarken, Batı ile gerilimi de artırıyor.
